Nieuwsuur 🇳🇱

_id	6aa70a22154b8915ab4b51b9
url	https://npo.nl/start/serie/nieuwsuur/seizoen-2026/nieuwsuur_5556/afspelen
datetime	2026-09-13 22:00:00
description	Het nieuws met achtergronden, duiding en analyse.

 

Statements

idx	statement	score
2	Met vanavond: Na een week van waarschuwingen dat AI zelfs de mensheid zou kunnen vernietigen roepen de grootste bedrijven in deze industrie op tot regulering.	38.0
3	Waar komt de opwinding van de laatste dagen vandaan?	4.27
5	Twee dagen voor Prinsjesdag wil Jesse Klaver dat het kabinet kiest met wie het zaken wil doen.	29.66
8	Centrumlinks lijkt de verkiezingen in Zweden nipt te winnen.	76.98
9	Volgens de Zweedse publieke omroep pakken ze net iets meer dan de helft van de stemmen.	9.54
10	In die eerste exitpoll staat het centrumlinkse blok op 51,3 procent.	13.0
11	Het regerende rechtse blok staat voorlopig op 46,8 procent.	13.54
13	Eind van de avond wordt al een voorlopige uitslag verwacht.	5.29
14	Zweden kon kiezen tussen een links coalitieblok en het rechtse coalitieblok van de huidige premier.	30.29
15	Onze correspondent Rolien Creton legt uit hoe de winst van het linkse blok gezien moet worden.	5.27
16	De Zweedse sociaaldemocraten zijn de afgelopen jaren naar rechts opgeschoven als het gaat om migratie en criminaliteit.	61.73
17	Zij hebben een deel van het beleid van de rechtse regering overgenomen en dat is mede door escalatie van bendegeweld in bepaalde migrantenwijken.	29.79
18	Tegelijkertijd zijn er veel kiezers die zich zorgen maken over de kwaliteit van gezondheidszorg en onderwijs.	20.61
19	En dat zijn thema's waarop de sociaaldemocraten traditioneel sterk staan.	4.1
20	Vooraf ging het veel over de radicaal-rechtse Zweden Democraten: Die zouden deel gaan uitmaken van een rechtse coalitie.	15.91
22	De Zweden Democraten wordt waarschijnlijk wel de 3e partij van het land.	26.19
24	Het is vanwege een forse aanval van Rusland op Oekraine vanochtend met 450 drones.	79.58
25	Een aantal daarvan kwam dicht bij de grens met Polen.	8.57
26	Onder meer is de nachttrein van Kyiv naar Warschau getroffen op twee kilometer van de Poolse grens.	69.44
31	Polen gaat over tot een staat van verhoogde paraatheid.	83.48
33	De Amerikaanse president Trump riep vandaag Oekraïne op te stoppen met het bombarderen van Russische olie-installaties.	86.25
34	In Indonesië zijn nog steeds meer dan 100 mensen vermist na een bootongeluk op de Javazee.	87.22
35	Dit zijn beelden van dat schip dat onderweg was van het eiland Java naar Borneo.	17.93
37	Meer dan 100 konden er worden gered, maar nog altijd zijn 129 mensen spoorloos.	16.64
38	Het is onduidelijk waardoor dat schip is gekapseisd.	17.67
39	In Turkije zijn invallen gedaan in de kantoren van zes lhbti-organisaties.	52.94
40	Ook bij mensen thuis en op andere homoplekken viel de politie binnen.	18.3
43	Volgens de autoriteiten zijn zeker 26 mensen opgepakt.	15.28
44	Een van de organisaties spreekt van het dubbele aantal.	9.63
45	Volgens de Turkse minister van Justitie richt het onderzoek zich op mensen die prostitutie faciliteren.	82.96
46	Het is geen goede week voor mensen die bang zijn voor de toekomst.	6.17
47	Want vanuit de wereld van de kunstmatige intelligentie, AI komen ernstige waarschuwingen, of zeg maar gerust doemscenario's.	7.44
48	Een oud-medewerker beweerde dat AI de mensheid binnen tien jaar kan doden.	88.22
49	Oud-president Obama noemde de ontwikkeling potentieel gevaarlijk.	47.86
50	En nu waarschuwt de baas van AI gigant Anthropic voor de risico's van AI.	61.66
52	En ook OpenAI staat daar, als het nodig is, voor open.	4.18
53	Die andere grote speler in AI, Elon Musk zegt over de oproep van Antropic-baas dat hij gelijk heeft.	68.83
54	En ook de baas van Google steunt de richting die Antropic op wil.	14.55
57	Waarschuwingen hebben we eerder gezien maar de bezorgdheid is zeker terecht.	3.89
58	Dit gaat allemaal niet over de modellen van vandaag.	4.11
59	Er zijn incidenten geweest waardoor we meer duidelijkheid hebben gekregen wat er mis kan gaan.	8.39
60	We zitten nu AI in om nieuwe modellen van AI te ontwikkelen.	40.93
64	Zijn zien al langer aankomen dat er gevaren dreigen.	3.73
66	Als ik ga vertragen en andere niet, dan verlies ik en de wereld schiet er niks mee op.	4.1
68	We praten zo uitgebreid verder maar eerst wat er verder allemaal aan waarschuwingen kwamen deze week.	4.54
69	Ze waarschuwen deze week allemaal voor wat ze zelf hebben gecreëerd in de wereld van kunstmatige intelligentie.	5.72
70	Onder hen deze Nobelprijswinnaar, bijgenaamd the Godfather of AI.	14.93
71	In de jaren 90 veegt kunstmatige intelligentie de mens voor het eerst van het bord.	87.72
72	Het computerprogramma Deep Blue verslaat de beste schaker ter wereld.	86.67
73	Daarna maakt de wereld kennis met onder meer zelfrijdende auto's.	13.36
82	Maar zo grappig is 't allemaal niet wat er deze zomer gebeurt in de wereld van kunstmatige intelligentie.	4.2
83	Honderden programma's besluiten in te breken in te breken in een andere AI-bedrijf.	48.14
86	Maar de president heeft er zo zijn eigen gedachten over.	8.96
90	Dat zijn scenario's als in AI die ingezet wordt voor een biologisch wapen te ontwikkelen.	19.67
91	Iemand die daar kwaad mee wil kan daar slechte dingen mee doen.	6.92
94	Computers die geïnfecteerd worden en bestuurd worden en zo een digitale chaos creëren.	41.8
96	Ik denk zelf niet dat we er allemaal aangaan maar wel massale chaos veroorzaken.	4.39
97	De bazen van die grote spelers waarschuwen hier nu zelf voor.	6.44
98	Zijn zij dan in staat om dit weer onder controle te krijgen?	9.51
99	Ze hebben die modellen al niet helemaal onder controle en dat is een van de aanleidingen waarom deze ophef ontstaat en iedereen zich uitspreekt.	9.4
100	Er zijn een aantal incidenten geweest, ook bij Anthropic waar het AI-model dingen heeft gedaan wat tegen de instructies van de test inging.	39.62
101	Omdat er allemaal goed is geanalyseerd is er een betere inkijk in wat die modellen eigenlijk doen en hoe ze zich niet aan de regels houden.	4.95
102	En waar het eigenlijk op neerkomt is dat we een technologie hebben gecreëerd waarvan we niet precies weten hoe het werkt.	9.54
103	De mens die het ontwikkelen weten niet precies hoe het werkt en waarom het zich gedraagt hoe het zich gedraagt.	27.25
104	En na de eerste trainingsfase bouwen ze er regels en harnassen omheen om te zorgen dat het zich gedraagt zoals we zouden willen.	4.0
105	En je kunt wel aanvoelen het is bijna onmogelijk om dat helemaal goed in te dammen.	4.5
108	En nu zeggen die bedrijven zelf: we moeten met elkaar, en ook de politiek we moeten met elkaar dit gaan bespreken en er grip op gaan krijgen.	4.75
111	Wat nu is gezegd is dat onafhankelijke veiligheidsexperts toegang krijgen tot zijn organisatie die van Anthropic.	10.0
113	Met uitzondering van wat commercieel vertrouwelijke dingen van klanten.	3.73
114	En als ze dingen weglakken dan mogen de veiligheidsexperts daar ook over publiceren.	18.44
115	Met als doel om een bepaalde transparantie te gaan bieden.	4.41
116	Anthropic loopt altijd al voorop in het publiceren van wat er misgaat.	10.65
119	Het gaat over ongelooflijk veel geld en een wereldwijde race is het.	4.06
121	Hij wil het met z'n vieren afspreken, de westerse bedrijven.	3.73
126	Maar hij schrijft ook: we moeten duidelijke afspraken maken binnen democratische landen dat we niet de beste chips aan China gaan leveren.	28.37
127	En dat we het gaan verbieden dat ze onze modellen gebruiken om hun eigen modellen te trainen.	23.91
128	We hebben het ook over een overheid maar als de bedrijven niet in staat zijn om grip te krijgen op hun eigen producten waar is dan de overheid?	30.93
131	De regulering loopt altijd achter, dat is een gegeven.	5.63
132	De stappen die nu gezet wordt en de oproep om iets aan de veiligheid te gaan doen, transparantie bieden en standaarden gaan bieden, standaarden voor veiligheidstesten.	3.99
134	Misschien moet je het laten testen door een extern instituut voor lancering.	8.16
137	Ik kan ook denken, angst voor nieuwe technologie is toch ook van alle tijden?	8.29
141	We hebben nog nooit technologie gehad die zichzelf kan verbeteren en de volgende generatie kan creëren.	5.05
143	Naast het feit van de incidenten, de cyberhacks staan we nu bijna op het punt dat we recursieve zelfverbetering krijgen.	13.09
144	Een AI-model wat een ander AI-model gaat ontwikkelen.	6.65
145	Dan hebben we iets wat we niet helemaal begrijpen en dat gaat iets ontwikkelen wat we helemaal niet begrijpen.	4.98
147	En omdat dat eraan zit te komen al die bedrijven staan nu op het punt om dit te gaan doen is er misschien nu een kans om er iets over af te spreken.	4.56
151	Want we staan aan de vooravond van een belangrijke politieke week met Prinsjesdag dinsdag waarbij het kabinet Jetten, uniek, nog steun moet vinden voor de begroting van volgend jaar.	12.71
152	Natuurlijk leven er nog allerlei verschillende gedachtes over de precieze route in Tweede- en Eerste Kamer.	3.62
153	Maar in deze politieke context is er voor alle fracties veel ruimte voor de eigen inbreng.	3.91
154	En ik nodig hen namens het Kabinet dan ook van harte uit om met ons mee te denken.	4.04
155	En ik hoop dat we volgende week samen tot goede ideeën kunnen komen voor Nederland.	4.05
160	Ze willen zich nog niet aan een van beide kanten uitleveren.	3.72
161	Dat blijkt ook een beetje uit de liefdesbrief, zo is die gaan heten.	3.56
162	De brief die bovenop de miljoenennota naar de Kamer gaat.	13.7
163	Bezien een scala van allerlei verschillende maatregelen We zien een scala van allerlei verschillende maatregelen om de oppositie mee te krijgen.	4.07
165	Ik verwacht niet dat we aan het einde van deze week weten met wie het kabinet zaken gaat doen.	6.61
167	Het zou pas eind november kunnen, na de stemmingen.	5.15
168	Het gaat vooral deze week om de humeuren, de onderlinge relaties.	3.47
172	De fractievoorzitter van de VVD heeft elke gelegenheid aangepakt om PRO en de vakbond een beetje af te zeiken, de afgelopen tijd.	9.22
173	Het kabinet wil het midden houden maar Jesse Klaver had vandaag een heel andere boodschap: Daarom heb ik vandaag een heldere boodschap aan het kabinet: Stop met zwabberen.	9.92
176	Kies voor eerlijk delen met de steun van de vakbonden en Pro.	3.99
177	Of kies voor bezuinigen met de steun van rechts, maar alsjeblieft: kies richting.	3.57
181	Het klinkt toch een beetje als 'kies mij, kies mij'.	3.74
184	Waarom het zo moeilijk gaat, en het kabinet het zich zo moeilijk maakt.. is dat ze geen keuze maken voor de richting van Nederland.	17.57
186	Want het kabinet kiest niet, en toch zegt u nog steeds 'kom met ons praten'.	9.94
188	Nee, maar dat kan nu nog, omdat er niet gestemd moet worden.	5.09
189	Straks moet er gestemd worden over het belastingplan, over de begrotingen en dan kunnen we het balletje niet vooruit rollen.	7.23
190	Kijk, tot de allerlaatste dag dat we moeten stemmen, zal ik zeggen: kom met ons praten.	3.54
191	Ik geloof in een politiek die samenwerkt die zijn verantwoordelijkheid neemt, die probeert tot elkaar te komen.	3.96
192	Dus tot de dag dat wij moeten stemmen zal ik dit zeggen.	3.63
193	Maar op de dag dat er gestemd moet worden ja, dan kan je zomaar zien dat er ongelukken gaan gebeuren, en dat moet je niet willen met Nederland.	6.12
196	Maar is hij ook bereid compromissen te sluiten want tot nu toe zegt-ie steeds eerst alle bezuinigingen van tafel?	13.79
197	Hij zegt: ik wil praten maar de uitkomst staat al wel vast.	3.74
199	Pro zegt dan: als we niks doen op de sociale zekerheid is het al een compromis.	36.7
200	Want wij willen er extra geld aan uitgeven, het is maar hoe je het bekijkt.	5.76
201	Hij zegt wel: ik wil wel praten over aanpassingen bij de wet voor Arbeidsongeschiktheid.	7.64
204	Hij heeft wel echt gezegd: dubbelzijdig in moeten van tafel.	3.62
205	Hij heeft wel echt gezegd: de bezuinigingen moeten van tafel.	3.98
208	Wij vroegen aan mensen die Klaver kennen wat voor onderhandelaar hij is.	8.42
212	Hij is de grootste oppositieleider en het kabinet lijkt niet om hem heen te kunnen.	13.39
213	Het begrotingsdeal van vorige week ziet er vooral uit als een stap in zíjn richting.	12.37
215	Tegelijkertijd gaan namelijk miljarden naar de grootste vermogens.	11.87
220	Maar toch gaat het ook wél om hem, want aan een onderhandelingstafel neem je altijd jezelf mee.	3.84
221	Dat weet ook Halbe Zijlstra, die in 2017 onderhandelde met Klaver.	8.45
222	Het leek toen bijna te lukken, tot het klapte op migratie.	6.41
223	Dit is eerlijk gezegd, sorry voor alle microfoons zo'n klein dingetje.	3.64
230	Ik heb met hem zeer prettig samengewerkt in die onderhandelingen.	3.52
231	Hij was zakelijk, met hem kon je ook prima tot afspraken komen.	4.82
234	Bram van Ojik kent Klaver uit de GroenLinks-fractie.	14.09
236	Maar hij bleek ook eigenlijk een ontzettende nerd te zijn die niets liever deed dan zich verdiepen in de pensioendossiers.	3.88
237	En in wapensystemen als hij over defensie het woord moest voeren.	4.89
238	Kijk, wat in 2017 belangrijk was, waardoor het bijna werkte waren gewoon goede persoonlijke verhoudingen.	3.98
239	Dus de verhoudingen tussen Klaver, mij en Rutte waren gewoon goed.	5.02
240	En ik heb de indruk dat op dit moment de persoonlijke verhoudingen- tussen iedereen niet helemaal fantastisch zijn.	3.78
243	Maar is het dan niet ook de kunst om niet 100% gelijk te willen krijgen?	6.56
246	En daarom zeg ik ook ik denk dat Klaver uiteindelijk heel graag een akkoord wil sluiten.	4.61
248	Dat weet hij natuurlijk dat daarvoor niet 100% kan worden binnengehaald.	6.47
249	Maar de vraag is of de achterban van Pro nu wel op een compromis zit te wachten.	7.0
250	In de nieuwe fusiepartij zit ook een groep idealisten, zoals Sabine Scharwachter.	5.69
251	Zij wil dat Klaver meer kijkt naar de linkse Spaanse premier Sánchez.	11.71
252	Daarom moeten wij nee zeggen tegen de NAVO-norm zonder voorwaarden.	8.57
255	Ik hoop wel dat Jesse Klaver de Pedro Sánchez van de lage landen zou willen zijn.	7.01
257	Nou ja, dan moet hij premier worden, dat is er sowieso eentje.	4.22
258	Maar de reden waarom ik dat interessant vind is omdat Sánchez natuurlijk best kritisch is op de NAVO en de defensie-investeringen.	12.48
259	En ik denk dat Klaver heel mooi zijn rol zou kunnen pakken om dat geluid daar ook te laten horen.	4.64
260	Destijds, in 2017, had je binnen GroenLinks de realo's en de fundi's.	5.37
262	En als er dus een compromis gesloten wordt, doen ze geweld aan hun principe.	6.86
263	Dus die zijn heel vaak niet blij met een compromis.	6.18
265	En daar heb je dan nog de oude sociaaldemocratische PvdA-stroom bij.	5.29
266	Dus dat is heel complex als politiekleider om dat bij elkaar te brengen.	4.73
267	En als hij dat durft en voor elkaar krijgt, knap, maar ik denk dat dat heel lastig is.	4.0
268	D66'er Boris van der Ham kent Klaver nog als broekie.	13.48
269	Klaver was 21, wilde dolgraag de Tweede Kamer in of zelfs premier worden.	37.62
270	Voor een televisieprogramma mocht hij in 2007 een paar dagen meelopen bij D66.	6.5
272	Nou, iemand die natuurlijk heel jong is, met alles wat erbij hoort.	3.66
273	Heel veel bravoure en zo, maar ook wel een soort kind, dat een kleurplaat krijgt van een boom en dan de boomschors bruin maakt en de bladeren groen.	4.25
275	Hij had een idee van: Zo moet je het doen als politicus.	5.19
277	We zouden inderdaad kunnen hakkentakken over hoe het is gegaan.	5.36
281	We zouden kunnen hakkentakken over hoe het is gegaan in de onderhandelingen.	5.7
282	En we kunnen zeggen dat GroenLinks had mee moeten doen.	5.57
284	Ik had ons Ik had ons heel graag in de regering gezien.	3.66
287	Bij hem breekt het misschien wel een beetje op dat hij naast de politiek eigenlijk niet zo heel veel andere dingen heeft gedaan.	4.85
290	En dat maakte het, toen hij veel jonger was, ingewikkeld.	5.0
291	Hij had heel weinig andere referenties dan politiek.	5.28
292	Jesse Klaver is nu leider van Pro, maar vooral omdat Frans Timmermans opstapte.	8.22
296	Als we weer verkiezingen krijgen dan gaan de leden van Pro een nieuwe lijsttrekker kiezen.	7.32
298	Het is een heel snel veranderend speelveld, ook voor Pro als nieuwe partij.	4.67
299	Dus we moeten zo gaan kijken van: Als we straks meer ontwikkeld zijn in wat Pro moet zijn past Jesse daar dan nog bij, ja of nee?	9.99
301	Ja, en dan moet je niet onderweg omdat je een compromis hebt gesloten, je achterban verliezen.	4.56
302	Maar als je tot een deal wil komen, moet je wel compromissen durven sluiten.	4.26
303	Dus dat is een buitengewoon wankel evenwicht waar hij in zit.	4.06
305	Wat wordt het denk je: De bestuurlijke PvdA of de meer idealistische GroenLinks-kant?	9.72
309	En wordt ook wel gezegd: we hebben Pro niet voor niks opgericht juist om te zorgen dat links niet meer uit elkaar kan worden gespeeld.	14.0
313	Links is een optie maar rechts ook met Ja21 en de SGP?	15.8
315	Die is in de Tweede Kamer heeft dat dan een meerderheid.	32.84
316	Die partijen zijn een beetje humeurig na de chaotische begrotingsonderhandelingen toen ze niet meer aan tafel bleken te zitten.	4.55
318	Het kabinet heeft bepaalde keuzes voor zich uit geschoven.	8.42
319	Voor JA21 is de vermogensbelasting heel belangrijk.	22.36
320	Dat gaan ze allemaal pas beslissen in het voorjaar.	5.49
321	De SGP heeft het draagmoederschap, dat moet niet makkelijk worden.	8.88
323	De wet daarover lijkt ook iets later behandeld te worden.	8.9
328	Als je even uitzoomt als je ziet wat er allemaal aan de hand is in de wereld denk je ook: Kom op, jongens, ga wat doen!	4.03
330	Dat is ook iets waar mensen ook behoefte aan hebben.	4.33
332	Die zeggen ook: neembeslissingen die een tijd standhouden.	3.72
334	En er is grote behoefte aan dat er dingen gebeuren beslissingen die genomen worden.	4.36
335	In Den Haag kijken ze ook naar wat er in Duitsland gebeurt.	8.68
337	Daar moeten constructieve partijen tegenover staan.	4.88
338	De andere kant is, constructieve middenpartijen dan is er geen onderscheid meer tussen die partijen.	5.09
339	En er wordt ook gezegd: ideologische kleur hebben, anders is alles een pot nat.	4.64
341	En die begint dinsdag met een optimistische Troonrede.	3.56
342	We moeten zien of Rob Jetten aan het eind van de week nog optimistisch is.	4.6