Nieuwsuur 🇳🇱

_id	6aa072a2be32783451816ecc
url	https://npo.nl/start/serie/nieuwsuur/seizoen-2026/nieuwsuur_5547/afspelen
datetime	2026-09-08 22:00:00
description	Het nieuws met achtergronden, duiding en analyse.

 

Statements

idx	statement	score
2	Met vanavond: Waarom is Nederland het slechtste jongetje van de klas?	25.36
3	Nieuw onderzoek toont aan dat Nederlandse jongeren nòg slechter zijn gaan lezen.	90.89
4	De verantwoordelijk staatssecretaris van Onderwijs is te gast.	5.48
5	Na de vrijspraak van de hoofdverdachte van de moord op een onderzoeksjournalist in Malta duikt er nu een politie-video op waarin de verdachte min of meer bekènt daar opdracht voor te hebben gegeven.	27.77
7	Uiteindelijk gebeurt er niks met de corruptiezaken.	8.98
9	Niet alleen van de familie, maar ook van de rechtsstaat in Malta.	6.5
10	We spraken onder andere oud-politicus Pieter Omtzigt die de zaak jarenlang onderzocht vanuit de Raad van Europa.	6.99
11	En het is over en uit voor Ongehoord Nederland: Minister Letschert trekt de stekker uit de omroep die al jaren regels voor publieke omroepen overtreedt.	50.2
12	Maar eerst: het laatste nieuws van vanavond, met: Mark.	4.25
13	12 landen voeren nieuwe economische sancties in tegen Israël.	67.91
14	Het gaat onder meer om een importverbod op goederen uit illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever.	22.84
16	Het Verenigd Koninkrijk kwam eerst aan zet met een verklaring door buitenlandminister Miliband in het Lagerhuis.	7.92
17	Hij beschuldigde Israëlische kolonisten op de Westoever van ethnische zuiveringen.	31.67
18	De sancties zullen ook bedrijven treffen die meewerken aan de uitbreiding van illegale nederzettingen op de Westoever.	22.08
19	Na de aankondiging in Londen maakten een reeks andere landen zoals Frankrijk en Canada bekend dat ook zij de sancties zullen overnemen.	10.48
21	De VN rapporteur voor de Palestijnse gebieden prijst de maatregelen tegen Israël.	63.41
22	Na een dagenlange klopjacht heeft de Duitse politie de man opgepakt die wordt verdacht van sabotagepogingen op het energienet.	73.05
23	De politie kwam de verdachte op het spoor nadat Duitse media twee brieven van hem hadden ontvangen.	19.52
24	In die brieven eist hij de verantwoordelijkheid voor de acties op.	5.48
25	Volgens veiligheidsbronnen werd de verdachte aangehouden bij een verkeerscontrole slechts 20 kilometer van de Nederlandse grens.	17.56
26	De man richtte zich op deelstaten waar het zeer vervuilende bruinkool wordt gewonnen.	6.13
27	Hij zou ook plannen hebben gehad om in Nederland, in Doetinchem, toe te slaan.	6.67
28	De Duitse minister van binnenlandse zaken omschrijft hem als klimaatextremist die alleen handelde.	65.82
29	Europese leiders veroordelen de ceremonie van de begrafenis van de Servische oorlogsmisdadiger Ratko Mladic gisteren.	80.64
30	Ook de Nederlandse minister van buitenlandse zaken liet weten dat het eerbetoon niet past bij de Europese waarden.	33.29
31	De Europese Commissie is er ook niet over te spreken.	6.9
32	Duizenden mensen kwam af op het afscheid van de oud-generaal.	11.21
33	Voor veel Serviers is Mladic geen misdadiger, maar een held.	6.08
34	Het was geen staatsbegrafenis, maar groots was het wel.	5.75
36	Want een oorlogsmisdadidger hoort geen podium te krijgen.	18.92
37	Toch waren zes ministers bij het afscheid én had het leger een grote rol.	8.24
39	Het is nog niet duidelijk of dit gevolgen heeft voor de verdere toetredingsonderhandelingen.	8.28
41	Minister Letschert wil namelijk de vergunning van de omroep intrekken.	45.35
42	Een historisch besluit, want zoiets gebeurde nog nooit eerder.	3.82
44	Want de vergunning van een omroep intrekken, daar moet je als minister heel zeker van zijn.	9.09
45	Bij Ongehoord Nederland gaat het niet om één incident of één misstap.	13.49
46	Het gaat om problemen die zich herhaaldelijk hebben voorgedaan.	3.96
47	Welkom bij de allereerste uitzending van Ongehoord Nieuws.	5.75
49	Twee keer in de week, een programma in de middag op NPO 1.	4.89
50	Ongehoord Nederland wil een ander geluid laten horen.	37.6
51	Maar er volgt al snel kritiek vanwege het verspreiden van complottheorieën.	16.51
52	Kunt u ons misschien uitleggen wat er precies bedoeld wordt met omvolking?	8.71
53	Er volgen zelfs boetes omdat ze informatie verspreiden die niet klopt en omdat ze slecht omgaan met publiek geld.	22.75
55	Ook lopen belangen door elkaar omdat bij de omroep ook politici actief zijn, zoals deze presentator.	7.07
56	Ik sta voor die persvrijheid, dat is in ieders belang.	3.84
58	En die wet geeft aan dat als je daar de regels die erin staan stelselmatig overtreedt dan kan of moet de minister ingrijpen.	36.19
60	Ja, het is natuurlijk een hele zorgwekkende dag voor de Nederlandse publieke omroep.	5.29
61	En uiteraard zullen wij daarom onszelf gaan verdedigen waar mogelijk.	3.98
63	Dus het is nog onduidelijk of en wanneer de uitzendingen stoppen.	5.88
64	En minister Letschert krijgt rugdekking van de Tweede Kamer.	26.49
65	Want een overgrote meerderheid van de partijen steunt haar besluit.	31.39
67	Als je als omroep keer op keer over de schreef gaat.	4.51
69	En dan is het systeem zo dat als je heel veel gele kaarten krijgt van de ombudsman, van de commissariaat voor de media, van de NPO dan mag de minister dit besluit nemen en dat steunen wij.	18.59
73	Dus wij maken ons heel veel zorgen over ook de publieke discussie in dit land.	4.7
74	Dus niet alle stemmen worden gehoord, daarom heet het ook Ongehoord Nederland.	22.03
75	En dan ga je dat ongehoorde geluid uit het bestel zetten.	4.51
77	Dat geluid dat ze laten horen, ik denk dat we dat nog steeds moeten borgen in het publieke bestel.	3.99
78	Maar als we naar de organisatie kijken, ja, die voldoet niet.	5.14
80	Die maakt programma's die niet kunnen die niet journalistiek integer zijn.	7.86
82	Heel recent zagen we natuurlijk de beelden bij Ongehoord Nederland met Hitlerverheerlijking.	36.56
84	Ja, dat vond ik dus niet handig en dan druk ik me nog zwakjes uit.	3.43
90	Morgen leggen werknemers in het openbaar vervoer gezamenlijk 24 uur lang het werk neer.	44.31
91	Vanaf 2.00 uur vannacht tot 2.00 de nacht erop rijden er geen bussen, streekbussen en treinen.	13.94
92	Vrijdag werd er al gestaakt in de havens tegen de bezuinigingsplannen op de sociale zekerheid.	8.78
93	En vandaag deden onder anderen ambtenaren dat in Den Haag.	7.71
95	Op vervangend vervoer hoeft de treinreiziger niet te rekenen.	45.02
96	Een trein is een uitermate efficiënt vervoersmiddel.	85.3
97	Om al die mensen bijvoorbeeld in een bus te doen, zou je heel erg veel bussen nodig hebben.	4.69
98	En het wordt waarschijnlijk al wat drukker op de weg doordat er in het openbaar vervoer wordt gestaakt.	4.37
101	Dat is een sprinter tussen Amsterdam Centraal en Schiphol Airport.	21.7
103	Er komen veel mensen aan op Schiphol die wel verwachten dat er een trein rijdt maar die niet weten dat er gestaakt wordt.	79.81
105	Dat is gewoon een afspraak die met de vakbonden is gemaakt.	4.92
106	De NS gaat ervan uit dat donderdag de treinen weer volgens de normale dienstregeling rijden.	26.69
107	Ooit waren onze 15-jarigen één van de beste lezers van Europa.	10.35
108	Nu bungelen Nederlandse jongeren onderaan de internationale ranglijst leesvaardigheid.	90.44
109	Vergeleken met 14 EU-landen doet alleen Griekenland het slechter.	87.35
110	En waar drie jaar geleden 33% van de scholieren het risico liep laaggeletterd het onderwijs te verlaten is dat in het vandaag gepresenteerde onderzoek gestegen naar 39%.	90.63
111	Blijkt allemaal uit het nieuwste internationale leesonderzoek 'PISA' onder 15-jarigen.	62.49
112	Jongeren worden natuurlijk afgeleid door de smartphone, maar dat geldt ook voor andere landen.	86.71
113	Dus waarom lezen ònze 15-jarigen dan zoveel slechter?	63.32
115	Wat dacht u toen u de nieuwste resultaten vandaag zag?	4.34
119	Dat heeft invloed op andere vakken die ze moeten leren.	42.17
120	Bijna 40% dreigt laaggeletterd van school te komen, hoe schadelijk is dat?	79.15
121	Het heeft invloed op het moment dat ze op school zitten.	60.57
124	Als je een vervolgopleiding doet, heb je het ook nodig.	6.88
134	Maar het gaat mij erom dat alle jongeren in Nederland dat niveau van lezen aan moeten kunnen.	7.32
135	Voor ons was het reden om de afgelopen week een serie te maken over ons leesonderwijs.	4.37
137	Ik lees het omdat het moet, maar het liefst lees ik het niet.	3.77
142	Als ik terugdenk aan 10 jaar geleden, dan kon ik ze ook wel een wat langer artikel van De Correspondent bijvoorbeeld voorleggen.	4.51
143	Langere artikelen, meerdere pagina's, 5, 6 pagina's.	5.48
145	Als ik nu in 4 haveo een A4 dat dubbel bedrukt is laat zien dan begint iedereen nu al te zuchten en te steunen.	3.67
146	Ze hoeven veel minder te lezen dan in veel andere landen.	66.3
148	We geven ze veel vaker een fragmentje en stellen daar vervolgens vragen bij.	4.63
149	Dan kunnen ze uiteindelijk de meer complexe inhouden van die teksten niet meer begrijpen.	5.62
150	En als je die niet meer kan begrijpen, dan kan je uiteindelijk ook niet meer echt denken.	4.62
151	Kinderen hebben steeds meer moeite om zich te concentreren op teksten.	90.73
152	Maar vervolgens gaan we kortere teksten aanbieden, dus het ambitieniveau gaat ook omlaag.	5.64
153	Maar vervolgens gaan we kortere teksten aanbieden, dus het ambitieniveau gaat ook omlaag.	5.64
155	Dan wordt het ambitieniveau ook naar beneden bijgesteld.	3.66
156	Het wordt tijd om weer hogere verwachtingen neer te leggen.	3.88
157	Bij leraren, leerlingen, bij ons, bij de inspectie.	4.51
160	En we moeten vervolgens zorgen dat al die scholieren eroverheen kunnen.	5.58
169	In 2003 behoorden de Nederlandse jongeren nog tot de beste lezers.	78.81
179	Het interessante en pijnlijke van het verhaal is dat het aandachtsproblemen door de smartphone, die hebben ze ook in andere landen.	10.67
180	Dus er moet toch iets in het Nederlandse onderwijssysteem zitten dat anders is dan in andere landen.	9.14
184	Het geld dat heel veel scholen ervoor zorgen dat de smartphone niet in de school is en niet op het schoolplein.	82.75
189	Ik werk samen met scholen en leraren om te zorgen dat dat soort methodieken een plek krijgen in de lessen.	3.85
193	Het probleem in het Nederlandse onderwijssysteem lijkt fundamenteler.	12.2
194	Hoe zou u zich voelen als u de staatssecretaris was?	6.43
195	Ik zou wakker liggen als ik de staatssecretaris was.	4.12
196	Omdat, en dat is een van de problemen in Nederland: Het is heel moeilijk om een langetermijnvisie te ontwikkelen.	12.0
197	Dus wat we nodig hebben en wat zij nodig heeft, is de ruimte om een langetermijnvisie vast te leggen.	4.41
198	En dat zie je ook in de landen waar het goed gaat is dat ze een visie van een jaar of twaalf hebben kunnen formuleren waar alle partijen zich aan committeren.	5.2
200	Dus dat is ook heel kenmerkend voor Nederland dat scholen heel veel vrijheid hebben om hun eigen curriculum in te richten.	12.54
201	De overheid zal geen eisen stellen aan hoeveel pagina's of hoeveel woorden een leerling moet lezen.	27.74
206	Wat het is belangrijk dat jonge mensen goed leren lezen.	14.21
208	Maar het beleid dat nu wordt gevoerd we kunnen wel stellen dat het faalt.	8.55
210	In Nederland krijgen de scholen weinig sturing vanuit de overheid over wat er geleerd moet worden.	58.4
213	Kwaliteit is wel degelijk iets wat we in de wet hebben vastgelegd.	9.38
215	Maar ligt niet vast wat ze precies aan Nederlands moeten doen.	4.72
217	Hoe ze het inrichten, we zijn daarna aan te kijken.	3.64
218	We hebben vastgelegd wat leerlingen op bepaalde niveaus in bepaalde leerjaren moeten kunnen.	5.59
221	Want leraren en scholen willen ook het beste onderwijs leveren.	33.6
222	Zij willen zorgen dat kinderen goed kunnen lezen en leren.	74.62
232	Dat hebben we vastgelegd en afgesproken met scholen.	6.9
234	Dat geld moet daadwerkelijk gaan naar wat je nodig hebt.	4.21
237	Om te zorgen dat het geld wordt uitgegeven aan de basisvaardigheden.	4.73
238	Waarom zou u niet zeggen zoals in andere landen: ik wil dat er zoveel gelezen wordt met deze methode?	5.12
239	Bekijken samen met scholen hopen dat goed inrichten.	4.05
240	Dat is ook wat er is gebeurd in Ierland en het Verenigd Koninkrijk.	13.5
243	Ik denk niet dat we over 3 jaar weer bovenaan staan.	3.61
245	We streven ernaar dat we over drie jaar echt betere resultaten moeten zien.	4.54
247	We moeten blijven aandacht besteden aan de taalvaardigheid.	5.14
248	Kinderen moeten beter worden in lezen en daarmee in het leren.	74.33
252	Na de aanslagen op 9/11 deze week 25 jaar geleden begon de VS terreurverdachten in Guantanamo Bay op te sluiten.	85.63
254	Dat straks, nu eerst: Ophef in Malta, na een onverwachte wending in de moordzaak die draait om de, in 2017, vermoorde onderzoeksjournalist Daphne Caruana Galizia.	25.33
255	De man die wordt gezien als de opdrachtgever voor de moord een steenrijke zakenman naar wie de journalist onderzoek deed, werd onlangs vrijgesproken.	51.13
256	Maar op videobeelden van zijn politieverhoor die na zijn vrijlating opdoken, lijkt hij juist te bekennen.	14.96
257	We spraken vandaag oa met de zoon van de vermoorde journalist die geschokt is door de video.	37.75
258	Al dagen lang gaan boze inwoners van Malta de straat op.	85.04
260	Vorige week sprak de rechtbank hem vrij van het beramen van de moord op onderzoeksjournaliste Galizia.	35.07
261	De woede wordt groter nu lokale media het integrale politieverhoor hebben gepubliceerd.	74.46
262	In dat verhoor lijkt hij zijn betrokkenheid te bekennen.	5.39
263	Onderzoeksjournaliste Daphne Caruana Galizia kwam 9 jaar geleden om het leven.	20.86
264	Ze vertrok 's ochtends van huis voor een afspraak bij de bank toen onderweg een bom onder haar auto tot ontploffing werd gebracht.	9.22
265	De moord zorgde voor een schok binnen- en buitenland.	22.56
266	Galizia was de meest gelezen journalist op het eiland.	59.76
267	Ze nam zakenmensen en politici onder wie toenmalig premier Muscat onder de loep en kreeg de bijnaam Eenpersoons WikiLeaks.	9.45
268	De moord op de journalist zorgt al jarenlang voor grote woede.	80.06
269	Na aanhoudende beschuldigingen van corruptie trad de Maltese premier Muscat af.	10.13
271	Ook bij deze stichting, die zich inzet voor persvrijheid.	5.57
272	Het was niet alleen de impact dat er iemand vermoord werd wat gelukkig niet vaak gebeurt in Europa.	17.37
273	Maar ook het feit dat er op het moment van haar sterven er 48 smaadzaken tegen haar liepen die ook nog eens geërfd werden door haar kinderen.	8.42
274	Zij raakten niet alleen haar moeder kwijt Malta raakte haar luis in de pels kwijt.	16.38
275	En wij raakten allemaal onze toegang kwijt tot de informatie die zij bracht.	7.08
276	Maar zij moesten ook nog tot de dag van vandaag die zaken af zien te vechten.	3.77
277	En dat leidde tot heel veel actie en zorg in Europa.	5.55
278	Ook Pieter Omtzigt houdt zich al jaren met de zaak bezig.	5.3
279	Hij werd door de Raad van Europa aangewezen als speciaal rapporteur om de moord op de journalist en de nasleep ervan te onderzoeken.	16.39
280	Mijn onderzoek en ook het onderzoek in Malta toonden aan dat de Maltese staat haar volledig in de steek gelaten heeft toen ze aangevallen werd in de straat.	34.49
284	Er waren tientallen rechtszaken tegen haar om haar tot het zwijgen te brengen.	8.93
285	En nu wederom is het na negen jaar niet gelukt om iemand verantwoordelijk te maken voor de opdracht tot de aanslag.	7.78
288	Zij plaatsten de bom onder de auto van de journalist.	25.88
289	Maar de vermeende opdrachtgever, zakenman Yorgen Fenech gaat dus vrijuit.	8.63
290	Fenech zou een tussenpersoon hebben betaald voor de moord.	32.98
291	Die tussenpersoon heeft dat bekend na zijn arrestatie en kreeg in ruil voor die getuigenis amnestie.	21.92
292	Fenech verbetert de politie als er in het verhoor wordt gesproken over bedragen die betaald zouden zijn.	24.69
293	Je ziet in die video heel duidelijk dat Fenech in eerste instantie toegeeft betrokken te zijn geweest bij de samenzwering rondom de moord.	28.91
295	En ondanks al dat aanvullende bewijs en de fouten die er in het proces gemaakt zijn heeft dat toch geleid tot een vrijspraak.	5.56
298	De minste tenlastelegging was medeplichtigheid aan moord.	18.39
299	Als je een betaling verricht hebt en je geeft op camera toe dat je daarvoor betaald hebt dan is het wel heel merkwaardig dat er een vrijspraak is.	14.29
300	Het Maltese openbaar ministerie is tegen de uitspraak in beroep gegaan.	28.68
301	Het zorgelijke was dat in de rechtszaak het verschrikkelijk duidelijk was dat Fenech zeer veel overleg had met de top van de regering van Malta.	16.79
302	En dat zakenlieden, politici en corruptie, daar jarenlang hand in hand gingen.	4.42
303	En daar heeft Malta echt uitleg over te geven aan de rest van de Europese Unie.	16.02
304	Want als dat daar blijft, dan gaan we er nog heel erg veel last van hebben.	4.43
305	We blikken deze week terug op de terreuraanslagen van 9/11, aanstaande vrijdag 25 jaar geleden.	35.66
306	15 verdachten van deze terroristische aanslagen zitten nog altijd vast, op Guantanamo Bay op Cuba.	65.69
307	Dit stukje land kwam al ruim 10 jaar geleden in Amerikaanse handen als marinebasis.	5.0
308	Dit stukje land kwam al ruim 100 jaar geleden in Amerikaanse handen als marinebasis.	6.65
309	De regering-Bush koos er destijds voor veel verdachten juist hier vast te zetten.	19.4
310	Omdat deze legerbasis formeel geen Amerikaans grondgebied is, hebben gevangenen veel minder rechten.	21.59
311	Zo konden ze jarenlang worden vastgehouden zonder dat er een rechter aan te pas kwam.	19.84
312	Sommige van deze 'forever prisoners' hebben tot op de dag van vandaag géén aanklacht tegen zich lopen.	9.89
313	Onlangs werd wel bekend dat over 2 jaar een proces begint tegen het vermeende brein achter de aanslagen: Khalid Sheikh Mohammed.	44.35
314	Wij spraken een voormalige gevangene van Guantanamo die er 14 jaar vastzat en nu in Nederland woont.	17.96
315	Het zijn de inktzwarte herinneringen van Mohamedou aan 14 jaar gevangenschap in Guantánamo Bay.	13.98
316	In augustus 2002 wordt hij vastgezet in Guantánamo omdat hij banden zou hebben met terreurgroep Al-Qaeda.	11.58
317	Dan zitten daar al honderden gevangenen van de War on Terror die Amerika ontketent na de aanslagen van 9/11.	71.62
318	Amerika en haar bondgenoten schakelen terreurverdachten uit van Irak tot Afghanistan.	85.58
319	Wie gepakt wordt door de Amerikanen en hier terechtkomt heeft nog maar nauwelijks rechten.	22.68
320	En dat was volgens deze voormalige Guantánamo-gezant onder Obama precies de bedoeling.	13.32
321	Zegt hoogleraar en mensenrechtenadvocaat Helen Duffy.	9.33
322	Haar cliënt, de Guantánamo-gevangene Abu Zubaydah tekent wat hem naar eigen zeggen daar is overkomen.	31.34
323	De Amerikanen zagen Abu Zubaydah als de rechterhand van Osama Bin Laden.	42.59
325	Naarmate Guantanamo Bay langer open blijft komen er steeds meer verhalen over ernstige misstanden naar buiten.	75.92
329	Onder meer omdat gevangenen van het congres niet mogen worden overgeplaatst naar Amerikaans grondgebied.	26.34
331	Maar dat betekent voor de meesten niet dat er ook recht is gesproken.	4.37
332	Van de bijna 780 gevangenen zijn er maar 32 formeel aangeklaagd.	16.09
333	Slechts acht keer kwamen tot een veroordeling, meestal via een schikking.	8.65
334	Toch staat er nu, bijna 25 jaar na 9/11, dan toch een proces gepland tegen het vermeende brein van de aanslagen, Khalid Sheikh Mohammed.	33.38
335	Maar of er ooit nog een proces komt tegen Abu Zubaydah?	15.77
337	En Mohamedou, de man die hij ooit was voor Guantanamo, die komt nooit meer terug.	36.53
340	Maar hij wordt niet langer gezien als een veiligheidsrisico.	9.27
343	De militair aanklager in de zaak tegen Khalid Sheikh Mohammed heeft een fikse tegenslag te verwerken gekregen.	64.72
344	Belangrijke verklaringen van de terreurverdachte mogen van de rechter niet worden meegenomen in zijn proces omdat ze onder 'ernstige dwang' zijn verkregen.	41.71
345	Het proces gaat, zoals gezegd, in juni 2028 van start.	7.59