Nieuwsuur 🇳🇱

_id	69d177225a3cec21581208d7
url	https://npo.nl/start/serie/nieuwsuur/seizoen-2026/nieuwsuur_5397/afspelen
datetime	2026-04-04 22:00:00
description	Het nieuws met achtergronden, duiding en analyse.

 

Statements

idx	statement	score
3	Met vanavond: Door zowel Amerika als Iran wordt nog hard gezocht naar de vermiste schutter van het neergehaalde gevechtsvliegtuig.	35.63
4	Wat zijn de risico's voor de Amerikanen als deze in Iraanse handen valt?	16.4
5	En de rol van AI op het slagveld wordt steeds groter die van de mens steeds kleiner.	18.16
7	Over de oorlog van Israël en de Verenigde Staten wordt de eerste Amerikaanse paus steeds kritischer.	44.1
8	En dan is hij natuurlijk link als de pip dat er dan in Amerika allemaal christenen, katholieken zitten die het christendom en het katholicisme misbruiken om de politiek van Trump goed te praten.	30.64
11	Eerst: het laatste nieuws van vanavond, en dat komt uit Oekraïne.	4.32
13	In de stad Nikopol in het zuidoosten van Oekraïne zijn vijf mensen gedood bij een Russische aanval.	83.36
16	In de stad Nikopol, dichtbij de frontlinie slaan meerdere drones in op een marktplein.	31.16
18	Meer dan 20 mensen raken gewond, waaronder een 14-jarig meisje.	83.35
19	Familie zoekt naar wat er nog over is van hun dierbaren.	14.62
20	In de Oekraïense stad Sumy wordt vannacht een woontoren getroffen en vliegt in brand.	82.99
22	De afgelopen twee dagen heeft Rusland Oekraïne met honderden drones aangevallen.	88.44
23	Dit gebeurt terwijl Oekraïne vraagt om een paasbestand.	77.26
24	Het verkeer aan de zuidkant van Utrecht had de hele dag last van enorme vertragingen.	13.31
25	Door werkzaamheden is de A2 tussen knooppunt Everdingen en knooppunt Oudenrijn dicht in de richting van Utrecht.	27.52
26	En een ongeluk op de A27 vanuit het zuiden naar Utrecht leidde tot nog meer vertraging.	68.37
27	Automobilisten die de files probeerden te vermijden, kwamen onder meer terecht in Culemborg.	10.86
28	Bij dit pontje liep de wachttijd op tot anderhalf uur.	7.36
29	En ook op andere plaatsen was het lang wachten bij het veer.	3.76
30	Op lokale wegen in onder meer Vianen en Hagestein liep het vast.	8.59
31	Rijkswaterstaat heeft vanwege de werkzaamheden een omleidingsroute ingesteld.	52.06
33	De afsluiting van de A2 tussen knooppunt Everdingen en knooppunt Oudenrijn maakt deel uit van groot onderhoud.	26.91
35	Het is dag vier van de historische tiendaagse maanmissie.	19.64
36	Ruimtevlucht Artemis II is intussen een aardig eind onderweg naar de maan.	4.96
37	De bemanning deelde vandaag enthousiast hun ervaringen.	5.29
40	Dan wordt er voor het eerst in tientallen jaren een rondje om de maan gevlogen.	9.38
41	Paus Leo XIV heeft als eerste paus het kruis tijdens de gehele Kruisweg gedragen.	19.96
42	Dat was gisteren tijdens zijn eerste Goede Vrijdag als paus in het Colosseum in Rome.	5.62
43	De Kruisweg is een wandeltocht van meer dan anderhalf uur.	9.47
44	Katholieken herdenken hiermee de laatste uren van Jezus.	54.05
45	De plechtigheid werd bijgewoond door meer dan 30.000 gelovigen.	8.43
46	Leo XIV is de eerste paus die het kruis de hele weg droeg.	80.47
48	Eerdere pausen droegen het kruis maar even of helemaal niet, vanwege hun gezondheid of hoge leeftijd.	6.95
50	Zo meer over hoe het hem is vergaan tijdens zijn eerste jaar.	3.98
51	Maar eerst: President Trump claimde eerder week nog dat Iran geen luchtverdediging meer had van enige betekenis.	60.37
52	Twee dagen later schoot Iran twee Amerikaanse gevechtsvliegtuigen uit de lucht.	29.93
53	Het gaat om een A10-tankjager en een F15-straaljager.	10.76
55	Zowel Iran als Amerika zetten nu alles op alles om deze als eerste te vinden.	11.08
57	De grootste nachtmerrie is dat hij wordt gevangengenomen.	12.22
58	Omdat zo'n piloot een groot propaganda-instrument wordt.	11.45
59	Het is inmiddels ruim 30 uur na het eerste bericht over het Amerikaanse gevechtsvliegtuig dat gisteren werd neergehaald.	15.19
60	Er is nog niets bekend over het vermiste bemanningslid.	17.53
61	Het neergehaalde toestel is een F15 gevechtsvliegtuig.	17.39
62	Het toestel is ten prooi gevallen aan de Iraanse luchtafweer.	20.24
64	Hij is onder meer gespecialiseerd in luchtmachtoperaties.	7.63
67	De schietstoel waarin hij zit daar zit een baken in dat geeft een signaal af.	83.74
68	Dat is vaak de laatste indicatie waar de piloot terecht is gekomen.	4.3
69	Dan weet men het zoekgebied, dan wordt er een operatie opgestart.	5.29
70	Met speciale helikopters die het gebied kunnen invliegen en die zwaar bewapend zijn.	19.25
71	Daar aan boord zitten een soort commando's speciale eenheden.	4.48
73	Die natuurlijk op de grond op zoek gaan naar die vlieger.	4.62
74	De F15 wordt neergehaald boven het zuidwesten van Iran.	44.64
75	Daar zijn ze op voorbereid, ze worden erop getraind.	3.92
77	Met een reddingspakketter om te gaan, daar zit voedsel in medicamenten, allerlei middelen om het dagen vol te kunnen houden.	9.64
79	En wat heeft die piloot dan precies bij zich als hij op de grond komt?	9.92
81	Eventueel als het nodig is heeft hij ook geleerd om van zijn parachute een tentje te maken.	4.73
83	Dat kan een pistool zijn, soms ook een klein machinepistool.	5.01
84	Zodat hij zich kan verdedigen tegen vijandelijke soldaten.	6.04
85	Na het neerhalen gaan helikopters laagvliegend op zoek naar het bemanningslid.	16.26
92	Dat zou een groot probleem zijn voor de Amerikanen.	6.35
94	Omdat zo'n piloot waarschijnlijk een groot propaganda-instrument wordt in de handen van de Iraanse regering.	14.02
95	En we weten uit andere oorlogen dat krijgsgevangenen worden gebruikt voor propagandadoeleinden.	50.38
96	Bijvoorbeeld bij de eerste golfoorlog 91 toen Britse en Amerikaanse soldaten en de piloot werden opgevoerd door het Iraanse Die zaten onder de blauwe plekken.	22.96
98	En die beelden werden met opzet door Saddam Hussein naar buiten gebracht om te proberen de publieke opinie tegen die oorlog te keren.	26.3
99	En dat op het moment dat recent opinieonderzoek uitwijst dat inmiddels twee derde van de Amerikanen het gehad heeft met de oorlog.	87.08
100	Als zulke beelden naar buiten komen dan zal die afkeuring alleen nog maar groter worden.	3.98
101	En in een democratische rechtsstaat is belangrijk dat er draagvlak is onder de bevolking voor militaire acties.	9.63
102	En die is eigenlijk al van begin af aan niet aanwezig.	4.25
103	En die zal alleen nog maar verder afbrokkelen bij dit soort beelden.	3.74
104	Want het zal gezien worden als een verlies van de grootmacht Amerika.	5.14
105	En het zou goed kunnen dat de vliegtuigen die werden neergehaald.. AI gebruikten om doelwitten mee te selecteren.	25.82
106	Want AI is tegenwoordig in een oorlog niet meer weg te denken.	17.15
107	Zo werkt het Amerikaanse leger in Iran met een AI-gestuurd systeem dat hun doelwitten razendsnel selecteert: Het Maven Smart System.	46.99
111	De VS claimt een historische hoeveelheid bombardementen in Iran.	87.04
113	Kunstmatige intelligentie, zegt de bevelhebber in de regio.	9.68
116	Leraar Roy Lindelauf onderzoekt voor zowel Tilburg University als Defensie militaire toepassingen voor AI.	10.89
117	En wat die AI doet, die kan dus doelen vinden, classificeren waar normaal mensen tien uur naar videodata kijken om te bepalen waar staat de tank kan een AI dat in een seconde voor jou doen En dat geeft jou een enorm voordeel.	67.06
118	Aan de wieg van Project Maven stond luitenant-generaal buiten dienst Jack Shanahan.	8.76
119	En dus ontwikkelde het Amerikaanse leger samen met techbedrijf Palantir Maven Smart System.	12.45
120	Software waar niet alleen al die inlichtingen in samenkomen maar met hulp van AI ook worden geanalyseerd om zo razendsnel potentiële doelwitten te vinden.	10.95
121	Oorlog gevoerd met een paar muisklikken, zo lijkt het.	11.08
122	Oorlog gevoerd met een paar muisklikken, zo lijkt het.	11.08
124	Ja, dat lezen we heel vaak, dat er altijd een mens aanwezig is of dat een mens een laatste check uitvoert.	10.59
125	Maar dan nog kan er veel misgaan, zegt Jessica Dorsey.	6.37
126	Zij doet al jaren juridisch onderzoek naar doelwitten kiezen met hulp van AI.	15.55
128	Volgens het oorlogsrecht moet je onderscheid maken tussen burgers en militairen en beslissen of 'n aanval het risico op burgerslachtoffers waard is.	22.15
129	En een van de nadelen van Maven Smart System is dat er zoveel gebombardeerd kan worden dat doelwitten dubbelchecken veel lastiger wordt, zegt Dorsey.	43.28
130	Tragische fouten worden sneller gemaakt, zoals de Iraanse meisjesschool die vermoedelijk voor legergebouw werd aangezien.	38.89
131	Ik wil allereerst zeggen We weten niet precies welke doelen uitgeschakeld werden van AI of niet.	5.69
132	Maar de eerste twee dagen van de oorlog in Iran heeft Amerika 2000 doelwitten uitgeschakeld.	33.32
133	Als je dat vergelijkt met de strijd tegen IS in Irak en Syrië 2000 doelwitten uitschakelen duurde zes maanden.	38.3
134	Dus we hebben het over een ongekend aantal aanvallen.	6.46
136	Volgens mij waren ze gewoon niet heel erg bezig met het nachecken of ze de juiste doelen hebben geraakt.	4.02
137	En dat is in dit geval heel tragisch, 175 dode burgers.	52.17
139	In het algemeen valt het mij wel vaak op dat als er iets misgaat met iets wat door AI gemaakt of gedaan is dan wordt er vaak heel erg op ingezoomd.	11.0
140	In plaats van dat men kijkt van wat zijn nou de krachten en zwaktes van de AI en de menselijke besluitvorming.	4.44
142	We moeten ook nadenken over het feit dat mensen sowieso altijd al deze besluitvorming doen.	5.26
143	Dus mensen die urenlang naar beelden aan het kijken zijn die worden ook moe, die maken ook fouten.	8.5
145	Dus in plaats van dat je tien uur naar die video hoeft te kijken, kan dat in een seconde.	5.13
146	En dan geeft jou dat heel veel tijd om die validatie te doen.	4.19
147	Hoe legers AI-systemen gebruiken, is uiteindelijk aan de politiek.	22.4
148	En de huidige Amerikaanse politiek wil vooral oorlogen winnen.	11.53
149	Dat bleek toen het bedrijf Anthropic dat een deel van de software van Maven Smart System levert niet wilde dat het leger hun AI-software voor autonome wapens zou gebruiken.	60.58
150	President Trump noemde Anthropic toen linksradicaal en woke en wilde het bedrijf alle overheidscontracten afnemen.	40.55
151	En dit zei de Amerikaanse minister van Defensie over de oorlog in Iran: Het zou niet de eerste keer zijn dat een grote macht internationaal recht negeert Het zou niet de eerste keer zijn dat een grote macht internationaal recht negeert maar dat betekent niet dat het niet uitmaakt.	39.57
152	We kunnen kiezen dat het systeem niet meer van toepassing is maar dan vrees ik voor de toekomst want dan hebben wij gewoon dat soort 'might makes right'.	5.57
154	Dat is niet wat wij de afgelopen 80 jaar hebben opgebouwd met z'n allen.	3.67
155	Het Nederlandse ministerie van Defensie wil binnen twee maanden een evaluatie afgerond hebben van het Maven Smart System.	39.41
157	Hij staat morgen op het Sint Pieterplein en viert dan zijn eerste Pasen.	5.95
158	Vorig jaar werd het Urbi et Orbi nog door de 88-jarige paus Franciscus uitgesproken.	6.23
159	Een dag later, op Tweede Paasdag overleed hij en binnen een maand was er al een nieuwe paus.	6.23
160	Vandaag kijken we hoe het deze nieuwe paus vergaat nu hij bijna een jaar op zijn post zit.	6.02
161	Dat doen we met onze Vaticaan-correspondent Andrea Vreede, in Rome.	5.89
163	Achter mij in de Sint Pieter is nu de paaswake bezig met paus Leo natuurlijk.	3.6
164	En dat is al lange plechtige viering waarin herdacht wordt dat gisteren Christus de kruisiging onderging en dat hij vannacht uit de dood weer op stilstand.	3.85
165	De overwinning op de dood, dat is voor christenen een ontzettend belangrijk moment voor hun geloof.	15.31
166	Een groot feest en morgen nog een grote feest want dan is de hoogmis van Pasen op het plein.	3.48
168	Eerst, wat voor indruk heeft paus Leo in zijn eerste jaar achter gelaten?	4.04
170	Ik zie eigenlijk dat paus Leo is gekozen min of meer omdat het een voortzetting van Franciscus is.	5.51
171	De kardinalen hebben gekozen voor een voortzetting van de lijn van Franciscus.	5.42
173	Dat kan je zien in de oproep voor de wereldvrede waar Leo XIV voortdurend mee bezig is.	4.69
174	Je ziet het in zijn bezorgdheid voor ecologie en voor rechtvaardigheid in deze wereld.	3.83
176	Alleen hij kiest eigen accenten en doet het wat meer vanuit de schaduw en niet midden in het spotlicht.	3.53
177	Op donderdag 8 mei, ruim twee weken na het overlijden van paus Franciscus werd de Amerikaan Robert Francis Prevost gekozen tot paus.	7.75
178	De in Chicago geboren Prevost koos als pausnaam Leo XIV en is de eerste paus met de Amerikaanse en Peruaanse nationaliteit.	12.79
179	Mijn indruk van paus Leo is dat hij het vooral rustig aan doet.	3.56
180	Hij komt niet zo vaak in de media als zijn voorganger Franciscus.	11.77
182	Of hij zei allemaal dingen, over homoseksuelen en over relaties van homoseksuelen.	4.52
183	Hij was ook wars van zeg maar de pracht en praal die je normaal gesproken bij zo'n pausambt ziet.	3.48
184	Dus hij zei: doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg.	3.79
185	En dat streek een heel aantal van de wat meer conservatieve krachten in de Rooms-katholieke kerk flink tegen de haren in.	4.15
186	Deze rechtervleugel, conservatieve vleugel is nu eigenlijk blij met deze nieuwe paus XIV omdat deze paus die doet een aantal dingen weer zoals het hoort.	4.96
188	Hij wast niet de voeten van de gedetineerden met Witte Donderdag maar de priesters van het bisdom Rome.	6.02
189	En voor de conservatieve flank, en daar komt dat diplomatieke van Leo natuurlijk weer naar boven zijn dat net genoeg, ja, wat zal ik zeggen, kruimels om te denken: wij worden ook gehoord.	3.54
190	In het grootseminarie Sint Willibrord wordt deze Pasen ook met aandacht naar de woorden van paus Leo XIV gekeken.	6.44
191	We spreken de rector van het seminarie, Jeroen de Wit en priesterstudenten Richard en Francis.	5.01
192	Waar gaat u op letten komende zondag als de paus gaat spreken?	7.17
193	Ik verwacht ook dat hij gaat spreken over de situaties in de wereld vandaag, want dat is heel actueel.	3.56
195	Niet alleen in Europa of in het Midden-Oosten, ook in Afrika.	11.22
196	Dat God is een god van het leven, niet van de dood.	5.92
197	Dat de mensen aan tafel kunnen komen, met elkaar spreken met elkaar luisteren en ja, vrede een kans geven in de wereld.	4.47
198	De blik die die heeft op foto's dan zie je gewoon een heel aardig persoon en tegelijkertijd wel iemand die hele goede inhoudelijke dingen weet te zeggen.	3.99
199	Dat hij dus echt ja zeg maar de Kerk wel op het goede spoor wil houden en de toekomst verder wil inleiden.	7.4
203	De paus heeft natuurlijk zijn religieuze rol vooral in het bijzonder in vieringen.	10.65
204	En daarnaast ook een bepaalde politieke rol o. Afgelopen zondag was de viering van Palmpasen.	5.17
205	En toen is hij wel in de preek heel duidelijk geweest.	3.78
206	Vaticaanwatchers zagen in de preek van de paus een verwijzing naar de woorden van de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth, zelf een evangelische christen.	36.08
207	Hegseth bad een paar dagen eerder tijdens een dienst in het Pentagon.. voor de Amerikaanse soldaten in het Midden-Oosten.	15.45
208	Pausen hebben de laatste 100 jaar wel de neiging om zich Pausen hebben de laatste 100 jaar wel de neiging om zich in meer of mindere mate over de wereldlijke politiek uit te spreken.	8.47
209	En je ziet dat deze paus Leo de trom slaat als het gaat over vrede en oorlog in de wereld.	3.94
210	En dan is hij natuurlijk link als de pip dat er dan in Amerika allemaal christenen, katholieken zitten die het christendom en het katholicisme misbruiken om de politiek van Trump goed te praten.	30.64
211	Ik denk dat hij daar toch nog helderder in gaat worden.	4.22
212	En dat verwacht ik ook inderdaad met Pasen in zijn uitspraken.	4.01
213	Ik denk dat hij daar nog meer accent op gaat leggen.	4.07
214	Misschien is 't wel providentieel dat we een Amerikaanse paus hebben op dit moment.	5.26
216	Andrea, een paus die zich kleedt als een klassieke paus maar zich wel heel kritisch uitspreekt.	7.31
217	Hoe valt dat bij de ultra conservatieve christelijke groep zoals bijvoorbeeld die in Amerika?	32.9
219	Toen Leo gekozen werd toen dachten ze: eindelijk een traditionele man.. Weer, niet meer dat vuurwerk van Franciscus.	4.0
220	We kunnen terugkijken straks naar het pausschap van Franciscus als een radicaal intermezzo en we gaan door op de oude voet.	3.61
222	Ook Amerikaanse kardinalen zijn helemaal niet op hem.	19.71
223	Bijvoorbeeld JD Vance die is ook langzaam maar zeker steeds minder gelukkig worden met paus Leo.	9.48
225	We zien de paus in de reportage ook min of meer zeggen: Misbruik onze god niet om je oorlog mee te rechtvaardigen.	20.67
226	Waar heeft hij nog meer kritiek op als het gaat om Amerika?	9.03
227	Denk aan een tijdje terug, toen er zoveel te doen was rond ICE.	6.21
228	Rond de deportaties van heel veel mensen, de illegalen.	36.37
229	Toen heeft Leo, die natuurlijk heel voorzichtig moet zijn heeft hij zijn bisschoppen aangestuurd vanuit het Vaticaan in Amerika, zijn Amerikaanse bisschoppen om te protesteren om brieven te schrijven, dat was heel erg krachtig.	15.16
230	En zelf heeft hij ook een soort symbolische daad gesteld.	4.01
231	Hij was uitgenodigd door JD Vance om op 4 juli 250 jaar onafhankelijkheid van Amerika te vieren en hij heeft beleefd geweigerd want hij gaat die dag naar het migranteneiland Lampedusa om daar migranten te eren.	11.57
236	Hij leest veel van papier en dan hoorde je echt dat zijn woorden en beetje de weer weergalming waren van de woorden van het hoofd van de Kardinale dienst.	3.61
237	Maar het is veranderd, misschien door de oorlog in Iran of Libanon, dat nu ook vreselijk wordt gebombardeerd.	14.92
238	Vanaf palmzondag is hij veel krachtiger gaan spreken.	3.58
239	Hij gebruikt veel meer een harde, duidelijke taal zonder man en paard te noemen uiteraard.	4.33
241	Je moet een soort moreel geweten zijn van de wereld.	4.5
242	En dan is het echt heel voorzichtig zeggen wat je vindt.	4.21
243	Maar Leo is sinds palmzondag overgegaan tot een andere manier van spreken en een hardere manier ook.	3.5
244	Dat doet hij onder andere ook tegenover andere wereldleiders zoals de president van Israël.	10.46
245	Inderdaad, hij heeft gisteren nog een telefoongesprek gehad met president Herzog van Israël.	6.53
246	En als je dan de verklaring van het Vaticaan leest heel kort, heel sober, heel schaars en als je tegen de regels door lees dan begrijp je dat hetgeen hartelijk gesprek was.	11.8
247	Terwijl hij gisteren ook gebeld heeft met Zelensky en dat was wel heel hartelijk.	7.94
248	Wat verwacht je dan voor morgen als hij het Urbi et Orbi uitspreekt dat wereldwijd te zien zal zijn, zal hij dat podium gebruiken om die kritiek nog meer kracht bij te zetten?	13.4
250	Dat is altijd door alle pausen een boodschap geweest die gaat over oorlogen en onrecht in de wereld.	4.32
251	Het is het feest van de vrede, van het licht, van de wederopstanding.	3.77
252	Maar iedereen hier is ervan overtuigd dat Leo morgen nog eens veel zal uithalen.	3.69
253	En iedereen wil weten hoe hij dat doet om nog steeds meer zijn woorden kracht bij te zetten.	4.01
254	Hoe kan hij nu formuleer dat misschien mensen in de wereld wakker gaan worden en op gaan letten.	4.45
255	Want dat is zijn bedoeling dat mensen tot inkeer komen en beseffen dat we op de verkeerde weg zijn.	4.84
256	We gaan het zien morgen wat hij voor woordkeus zal hebben.	3.5
260	Morgen zijn wij er niet wegens Pasen maar Tweede Paasdag weer wel.	3.91