Nieuwsuur 🇳🇱

_id	6973eab29c4488f33fa6f65f
url	https://npo.nl/start/serie/nieuwsuur/seizoen-2026/nieuwsuur_5327/afspelen
datetime	2026-01-23 22:00:00
description	In Nederland zijn al verschillende consumenten-initiatieven om los te komen van Amerikaanse producten. Ook wordt er flink geknutseld aan diensten die Europa digitaal kunnen loskoppelen van de VS. We speken econoom Mathijs Bouman. * Sinds zijn aantreden komt steeds vaker de vraag: is Trump een fascist? We vragen de visie van twee historici en facisme-experts: hoogleraar geschiedenis en internationale betrekkingen Thomas Weber en de Argentijnse Federico Finchelstein, gespecialiseerd in fascisme en populisme. * De epilepsie-armband de Nightwatch, door artsen, patienten en hulpverleners gezien als levensreddend hulpmiddel, wordt niet vergoed.

 

Statements

idx	statement	score
3	Pensioenfonds ABP verkoopt in korte tijd een derde van hun Amerikaanse staatsobligaties.	36.11
4	Wat zegt deze opvallend snelle afbouw over het gebrek aan vertrouwen in de financiële stabiliteit van de VS?	15.31
5	De vraag wordt met de dag vaker gesteld: Is de regering-Trump fascistisch?	10.92
9	Als Niene niet op tijd noodmedicatie krijgt dan kan ze in die aanval blijven hangen.	18.61
10	En dan krijg je op een gegeven moment natuurlijk gewoon ademstilstand.	19.69
12	Maar eerst het laatste nieuws van vanavond, met Albert.	3.78
15	Uit voorzorg vliegt KLM niet naar Tel Aviv, Riyaad en Dubai.	17.53
16	Ook al is er geen vliegverbod in de regio de luchtvaartmaatschappij vliegt uit voorzorg niet over landen in de Golfregio.	27.7
17	Toch wil KLM niet zeggen wat nu de concrete reden is.	6.23
18	Ook is niet duidelijk wanneer er wel weer gevlogen wordt.	3.86
19	Het haalt ook het personeel weg uit de betreffende gebieden.	8.1
20	Vandaag cancelde andere airlines ook vluchten naar dat gebied.	26.42
21	De grootste oppositiepartij, GroenLinks-PvdA wil steun geven aan een minderheidskabinet.	39.52
22	Fractievoorzitter Klaver heeft dat gezegd, maar hij stelt wel voorwaarden.	7.87
23	Ik heb een minderheidskabinet een riskant experiment genoemd.	4.96
25	Als een van de partijen ieder inhoudelijk gesprek blokkeert wat is het dan verleidelijk om te zeggen: zak er maar in.	6.7
28	Hij is bereid akkoorden te sluiten met het kabinet.	14.25
29	Maar stelt wel eisen, het ontslagrecht mag bijvoorbeeld niet versoepeld worden.	24.96
31	Niet om het kabinet in het zadel te houden maar om Nederland vooruit te helpen.	8.77
32	Tegelijkertijd is het wel een uitgestoken hand want u heeft ook een flink eisenpakket.	3.88
34	Omdat het heel belangrijk is vooruitgang moet wel de juiste kant op zijn en wij denken dat Nederland progressiever moet en groener en socialer.	7.86
36	Maar ja, bij deals sluiten horen niet alleen wensen maar ook zelf wat inleveren.	3.69
38	We moeten dat gewoon doen als er voor ons wat uit te halen valt, denk ik.	4.96
39	Een beetje pijn lijden mag, als daar tegenover staat dat je op andere gebieden, zeg maar, wat voor mekaar kunt krijgen.	4.29
43	Tegelijkertijd zegt hij ook dat hij geen enkele bezuiniging op de zorg accepteert.	7.23
44	Dus zullen die partijen in dat minderheidskabinet zich afvragen is het nou echt een uitgestoken hand?	19.05
46	Tegelijkertijd, GroenLinks heeft veel zetels, vooral in de Eerste Kamer, dus kan ook wat eisen.	10.89
47	Weer zorgt president Trump voor opschudding binnen de NAVO.	83.04
48	Nu met uitspraken over de inzet van NAVO-landen in de Afghanistan oorlog.	40.05
49	Hij twijfelt of Amerika op Europa kan rekenen als 't er echt toe doet.	5.89
50	Trump deed een soortgelijke uitspraak deze week ook al op het World Economic Forum in Davos.	10.7
52	In Afghanistan kwamen 2400 Amerikanen en bijna 1100 militaire bondgenoten om het leven.	45.29
53	Na de nieuwe uitspraken van Trump zijn de bondgenoten er klaar mee.	14.73
54	En dat wordt ook zo gevoeld bij veteranen in heel Europa die meevochten in Afghanistan.	37.56
55	Oud NAVO-baas De Hoop Scheffer vindt de uitspraken alle perken te buiten gaan.	9.35
58	In het noorden worden temperaturen van -30 voorspeld.	30.42
60	In het binnenland gaat er sneeuw vallen en goed ook.	25.09
62	14 staten hebben daarom de noodtoestand uitgeroepen.	15.62
64	En dus bereiden de Amerikanen zich voor op wat komen gaat.	4.33
65	De Amerikanen zijn wel wat gewend, wat betreft extreem weer.	3.91
66	Maar wat er mogelijk nu op hun afkomt, doet ze zelfs hier verbazen.	3.84
67	Op verschillende plekken is het winterse weer al begonnen.	13.46
68	En is het zo koud dat een van de grootste meren van Amerika, hier in Chicago, bevriest.	6.01
69	Uit angst om met deze omstandigheden thuis vast te zitten duiken veel Amerikanen nog maar snel even de supermarkt in.	15.39
71	Door de sneeuw en kou wordt er rekening gehouden met stroomuitval bij veel Amerikanen in het gebied.	31.15
72	Het was pas de derde week van het jaar, maar wat een week was het.	4.86
73	Trump lijkt voorlopig tot bedaren gekomen te zijn, maar Europa lijkt wakker.	15.63
74	In de financiële wereld nemen beleggers afstand van de VS: pensioenfonds ABP is er al langer mee bezig blijkt.	54.43
75	In Zweden en Denemarken gebeurt iets vergelijkbaars.	23.62
76	Ook bedrijven en consumenten keren zich van de VS af.	89.76
77	Mathijs Bouman is hier om uit te leggen hoe moeilijk of hoe makkelijk dat is.	5.57
80	In de internationale financiële pers gaat deze week alle aandacht uit naar een Deens pensioenfonds.	7.22
81	Vandaag wordt duidelijk dat het Nederlandse pensioenfonds ABP het afgelopen jaar ook al Amerikaanse staatsobligaties heeft verkocht.	25.32
82	De vereniging van effectenbezitters is niet verrast.	4.15
84	Vorig jaar toen Trump aantrad dachten we al: Oe, het kan nog wel eens wat schokgolven geven in de financiële sector, in de kapitaalmarkten.	5.84
86	Staatsobligaties zijn bedoeld als een veilige, stabiele belegging.	42.16
87	Maar onder Trump is er van een stabiel economisch beleid geen sprake meer.	25.18
88	Het ene moment dreigt hij met heffingen het volgende moment trekt hij ze weer in.	4.25
89	Dat de kritische president van de centrale bank, de FED door justitie is gedagvaard, helpt ook niet mee.	18.05
90	Dat hebben we nog nooit in de geschiedenis zo gehad als nu.	4.12
91	Dat er echt druk wordt gelegd om economisch niet rationele besluiten te nemen.	4.9
93	Die willen gewoon economisch rationele besluiten met onafhankelijk toezicht.	7.42
94	We zien eigenlijk dat er zeker wel bewegingen zijn die wat bij de Verenigde Staten weglopen.	7.36
95	Je ziet bijvoorbeeld dat er mensen en centrale banken ook meer geld in goud aan het beleggen zijn dan in Amerikaanse statenobligaties.	44.39
96	Maar dat zijn bewegingen die heel erg langzaam gaan.	9.12
97	Misschien ook de beweging van ABP, dat gaat om 10 miljard.	14.56
98	De totale markt van staatsobligaties is 30 biljoen.	17.61
99	De Amerikanen doen er dan ook alles aan om de situatie te bagatelliseren.	7.43
100	In Davos reageerde Trumps minister van Financiën op de stap van het Deense pensioenfonds.	22.02
102	En of nou een Nederlandse pensioenfonds er wel of niet in zit, maakt niets van uit.	8.44
103	Maar dit is niet typisch Nederlands, dit is niet typisch Europees.	3.94
104	Je ziet dat de Chinezen zich ook terugtrekken, die gaan het in goud investeren.	18.08
105	Er is wereldwijd echt iets aan de hand op de kapitaalmarkt.	7.16
106	In het grotere plaatje is het dus inderdaad zo dat dat eigenlijk niet echt heel erg veel verschil maakt als het om individuele pensioenfondsen gaat.	10.9
107	Als je op een gegeven moment een veel grotere beweging krijgt dan kan het wel zo zijn.	6.52
108	We hebben ook gehoord dat Trump deze week wel waarschuwde dat landen niet massaal hun geld uit de VS weg zouden moeten halen.	85.05
111	Of het indruk maakt wat hij zegt het wordt steeds erger.	5.01
112	Op eerste instantie maakt het heel erg veel indruk.	3.84
114	Maar ik denk dat de markten dus daarmee eigenlijk dit risico niet meer willen lopen.	4.2
115	Op onverwachte avonturen, uitwassen, gekke dingen vanuit Amerika.	3.78
116	Dan kies je zekerheid voor je geld en dan trek je je terug.	6.54
119	Ik denk niet dat pensioenfondsen zich op die manier opstellen.	5.12
120	Ze denken rationeel: misschien is het wat minder veilig belegd.	4.78
121	Analisten spraken wel over dat Europa veel staatsobligaties heeft.	73.42
122	Het totale bedrag is toch wel iets ten opzichte van het bedrag waar het in het filmpje overging.	11.45
126	Het gaat om pensioenfondsen en die zitten niet aan touwtjes van overheden.	4.98
127	Pensioenfondsen maken blijkbaar op eigen houtje keuzes.	8.32
128	Niet om Trump terug te pakken maar het veilige Amerika is misschien niet zo veilig meer.	10.17
131	Eerst ging het over alle bezoekers die we hebben en nu blijkt het gewoon van de onderkant bij de pensioenfondsen ook op gang te zijn.	5.29
137	We vragen ons al lang af waarom Amerika zo veel kan lenen en waarom de dollar zo hard blijft.	9.67
139	Als we met een paar beleggers beginnen kunnen ook andere beleggers nadenken of ze er niet een beetje uit moeten.	3.89
142	De sterke centrale Amerikaanse Bank kan dan zeggen: verkoopt die obligaties maar dan kopen wij ze op.	12.19
147	Met name de betrouwbare landen als Nederland en Duitsland die weigerden een hoge staatsschuld te hebben.	18.28
150	Logisch, want Duitsland heeft net beloofd dat ze flink investeren in bijvoorbeeld defensie en infrastructuur.	36.9
153	Dat zijn institutionele beleggers, maar ook op kleine niveau willen mensen af van de Amerikanen.	5.38
155	Dan pak je een product waarvan je wil weten waar het vandaan komt.	4.79
160	Xander Kanon maakte een app die ideaal is voor mensen die Amerikaanse producten in de winkel willen vermijden.	34.11
163	Waarna de app een aantal niet-Amerikaanse alternatieven aanbiedt.	13.89
167	Je hoeft het product dus maar te scannen en je ziet meteen of het uit Amerika komt of niet.	5.37
169	Elke keer dat er iets gebeurt wat betreft die tarieven maar nu ook met Groenland zien we in één keer direct spikes.	6.7
174	En ik denk dat we met 10-15 procent weer gegroeid zijn deze week.	70.52
177	En ik denk dat Europa langzaam zeker begint te snappen dat wij wel heel erg afhankelijk zijn van andere grootmachten.	5.57
178	En hiermee willen we alleen maar laten zien: wat onafhankelijkheid kan geen kwaad.	3.87
181	Het aantal boekingen is de afgelopen weken dramatisch gedaald meldt de brancheorganisatie ANVR.	39.99
185	Deze twee technische jongens uit Alkmaar besloten na de komst van Trump zoveel mogelijk te stoppen met Amerikaanse ICT-producten.	59.01
186	Toen hebben wij eigenlijk ook samen besloten met we gaan zoveel mogelijk Big Tech-apps van ons telefoon afgooien.	8.61
188	Er zijn veel goede alternatieven voor Google Search Engine, voor Chrome.	31.77
190	En dus besloten ze dat alternatief voor foto-opslag zelf te bouwen.	12.15
191	De foto's worden van je computer gehaald en die worden naar ons op de servers in Duitsland gestuurd.	4.84
192	En daar worden ze vervolgens encrypted op de schijf opgeslagen.	5.33
195	Intussen hebben ze naar eigen zeggen ruim 6000 gebruikers.	8.32
196	En we zien dus sinds de afgelopen week ongeveer dat het aantal inschrijvingen echt explodeert.	8.11
199	Sinds Trumps terugkeer in het Witte Huis daalt op verschillende plekken in de wereld de populariteit van Amerikaanse producten.	64.16
202	En in dit Amerikaans skigebied, vlakbij de grens met Canada daalt het aantal Canadese boekingen.	21.7
204	Helemaal loskomen van Amerikaanse producten is niet eenvoudig, zo merken ze hier.	46.77
206	Als je aandacht nodig hebt op Google dan ontkom je niet aan dat soort gigantische platformen.	6.2
207	En daar zie je ook gelijk de kracht en misschien wel het monopolie van zo'n Big Tech.	5.02
222	Precies, ik snap helemaal dat mensen denken: we moeten iets doen.	4.56
226	We hebben in het verleden wel gezien dat dit soort acties we weten niet of het door heel Europa wordt overgenomen maar dat het wel effect heeft.	22.12
227	Afrika werd behoorlijk geboycot in de tijd van de apartheid.	12.37
229	Een tijdlang werden producten verkeerd om in het schap gezet.	13.93
231	Het blijft een beetje een spel, ik vind het wel mooi.	4.15
232	Dus het kan, maar het is ook niet zo simpel, zie die tech-jongens.	4.19
233	Het is dus best complex, maar ik denk ook: Kom maar eens van Google af.	3.93
234	Volgens mij komen de chips uit een leuke fabriek hier in Nederland en daar wordt een leuk Amerikaans merk opgezet.	4.69
235	Misschien zit ons pensioenfonds daar wel in te beleggen.	13.52
236	Het blijft vooral voor het morele goede gevoel van de consument zelf.	4.54
238	En dan met gas helemaal, als we niet meer Russisch willen maar ook niet meer Amerikaans?	6.85
240	Dat zou wel een veel serieuzere daad zijn om daar los van te komen.	4.7
241	Maar je komt op een gegeven moment bij dit soort import terecht.	4.53
245	Maar uiteindelijk alle relaties, dat geldt voor de staatsobligaties en de chips en LNG, economische relaties zijn altijd wederzijds.	7.88
246	Als je niet meer meedoet heb je Amerika ermee maar ook jezelf.	5.39
248	En wat hier natuurlijk onder ligt is deze man, hoe hij zich gedraagt, en hoe je dat moet noemen?	4.81
249	Dit zijn zijn eigen woorden: Is Trump een dictator?	9.52
251	Een greep uit wat je ziet, en wat het Witte Huis daarover zegt.	3.88
252	De outfit van de topman van ICE is niet gebaseerd op die van de SS of Gestapo.	45.49
253	Het is een overjas die de grenspolitie sinds de jaren '20 van de vorige eeuw draagt.	4.97
254	De promotieposters om je bij ICE aan te melden zijn klassiek Amerikaans.	35.09
255	Dat er bij staat "which way American Man" En dat dat bijna de titel is van een klassiek boek van een Amerikaanse neonazi 'is selectief winkelen'.	9.0
257	Tegen mensen die in deze slogan een echo zien van deze bekende nazi-slogan.	13.47
264	Met de vraag 'hoe moet je dit noemen' zijn we in gesprek gegaan met twee wetenschappers.	6.54
267	Sinds het aantreden van Donald Trump is het in Amerika een vraag: Is de president een fascist?	41.89
269	Om te beginnen Thomas Weber over het recente optreden van de immigratiedienst ICE in Minneapolis.	36.71
270	De ander, Federico Fichelstein, ziet hier het eerste bewijs van wat hij noemt de vier pilaren van fascisme.	12.15
271	De wortels van het fascisme liggen in het Italië van Benito Mussolini.. en Hitler-Duitsland.	43.77
272	De tweede pilaar van het fascisme is volgens Fichelstein ook een kenmerk van Trump.	24.48
274	Een derde kenmerk van fascisme: propaganda en leugens.	50.82
277	Bij de linkse demonstraties tegen Trump zijn Hitler en het fascisme nooit ver weg.	37.21
279	En zo is discussie over het label fascisme niet alleen iets voor wetenschappers maar ook onderdeel van de politiek.	10.83
280	Finchelstein noemt de dictatuur de vierde pilaar van het fascisme.	22.34
281	Hij noemt daarbij de aanval van Trump aanhangers op het congres naar de verloren verkiezingen van 2020.	63.42
282	In Nederland hebben ongeveer 60.000 mensen een vorm van epilepsie waar medicatie niet voor werkt.	85.13
283	Een deel daarvan heeft in de nacht hevige epileptische aanvallen, die levensbedreigend kunnen zijn.	84.37
284	Elk jaar sterven 150 patiënten aan de gevolgen van zo'n aanval.	90.1
285	Om dat risico te verlagen is er een apparaat ontwikkeld dat familieleden en verzorgers waarschuwt als er een aanval plaatsvindt zodat ze meteen kunnen ingrijpen.	44.31
286	Een speciale armband, die levens redt zeggen artsen, patiënten en hulpverleners.	34.06
289	Bij iedere aanval die ze krijgt, denk ik: Oké, nu weet ik het.	3.63
291	Maar ik denk iedere keer weer: Ja, nu is het klaar.	3.47
294	Niene van elf heeft een ernstige vorm van epilepsie.	88.28
297	Voor alleenstaande moeder Joyce betekent het dat ze er altijd bij moet zijn.	4.33
299	Dus je moet gewoon in opperste staat van alertheid zijn en zorgen dat je er geen mist.	4.61
300	De moeder van Niene sliep nauwelijks tot ze dit apparaatje ontdekte, de Nightwatch.	24.2
301	's Nachts als ik dan een aanval krijg, dan hoort mama dat piepje.	3.82
302	En dan gaat die af en dan weet mama dat ik een aanval heb.	3.8
303	Dat piepend geluid krijg je dan en mijn telefoon gaat af.	39.63
304	Dus ik krijg dan een melding van: er is een aanval.	4.76
308	Maar als je dat jaren niet hebt kunnen doen dan is het toch wel heel fijn als dat wel kan. Er zit een lichtje in en dat lichtje schijnt door de huid en meet als het ware de kleur van je huid.	5.02
309	En de kleur van je huid verandert steeds met je hartslag.	90.69
310	Dus langs die weg kan je eigenlijk meten wat iemands hartslag is.	5.03
311	En tegelijkertijd zit er een sensor in wat beweging meet.	6.78
312	En die twee samen maakt dat er een goede detectie kan plaatsvinden.	4.73
313	Bij een aanval gaat de hartslag omhoog en ook de beweging gaat omhoog.	88.33
315	Neuroloog Roland Thijs is verbonden aan SEIN expertisecentrum voor epilepsie.	21.63
316	Hij was betrokken bij de ontwikkeling van de Nightwatch en deed onderzoek naar de effectiviteit.	7.67
318	We weten ook dat er zoiets is dat je kan overlijden aan een aanval.	65.64
320	En dan zien we dat bijna alle gevaarlijke aanvallen gedetecteerd worden.	32.25
322	In de epilepsiewereld wordt het apparaatje gezien als een levensreddende doorbraak.	70.13
323	De Nightwatch wordt al veel gebruikt, maar er zit een flink prijskaartje aan.	6.62
324	Hij kost zo'n 1900 euro en moet elke vijf jaar worden vervangen.	11.6
325	Als je een ziek kind hebt, dat weten anderen natuurlijk ook kom je voor heel veel kosten te staan.	20.54
327	Ik heb gewoon heel veel geluk met mijn familie, dat die helpen.	3.62
328	Maar ja, het is voor heel veel mensen gewoon niet te betalen.	15.95
329	Een verzoek om de Nightwatch te vergoeden vanuit het basispakket werd onlangs afgewezen door het zorginstituut dat daarover gaat.	41.4
330	De beoordeling die wij hebben moeten doen, die ons gevraagd is is de medische claim dat de Nightwatch plotselinge dood kan voorkomen.	61.3
332	En het is erg belangrijk in onze rol als wij het hebben over de toegang, de betaalbaarheid voor zorg, voor iedereen in Nederland dan hebben wij het criterium wetenschappelijk bewijs.	8.47
334	Dus dan kunnen wij niet anders dan concluderen dat het niet voor vergoeding in aanmerking komt.	5.07
335	Maar neurologen zeggen dat het onderzoek dat je moet doen om dit te bewijzen onethisch is.	51.18
336	Bij zo'n soort onderzoek zou je één groep kinderen bewust niet moeten gaan bewaken en gaan vergelijken met een groep kinderen die je de Nightwatch geeft.	12.03
337	En dat vind ik onethisch, want dan stel je iemand onnodig, bloot aan een risico.	4.58
338	En dat risico weten we al en daar wil je niet zijn.	4.14
340	We hebben gewoon aangetoond dat de parachute doet wat hij moet doen.	20.23
341	Dus dat bijna alle gevaarlijke aanvallen opgemerkt worden.	7.01
342	En dan is het vervolgens totaal niet nodig om dan ook nog eens te gaan uitzoeken hoe het zit met mensen die geen parachute gebruiken, hoe het met hen gaat.	8.32
343	Meerdere artsen raden hun patiënten de Nightwatch aan en vinden het onbegrijpelijk dat die niet wordt vergoed.	76.24
344	Op het moment dat er wel een indicatie is voor ernstige epilepsie nachtelijke tonisch-clonische aanvallen en je weet dat dat het beste detectiemiddel is zou ik heel graag willen, dat het naast mijn andere behandeling, ook gebruikt kan worden.	21.04
345	En dat het niet moet uitmaken dat als jij een hoger inkomen hebt dat jij het wel kan kopen, maar iemand met een laag inkomen bijvoorbeeld niet.	6.66
346	Dat is ongelijkheid in de zorg en daar hou ik helemaal niet van.	6.21
347	Want ik wil echt de beste behandeling voor alle kinderen die ik behandel.	4.35
348	Kunt u zich voorstellen dat zorgverzekeraars zeggen dat ze niet alles kunnen vergoeden?	35.65
349	Daar ben ik het natuurlijk helemaal eens en ik voel het natuurlijk helemaal mee met alle ellende die we hebben, met de zorgkosten die op ons afkomen.	4.81
350	Maar we hebben het hier echt over een hele selectieve groep met een bewezen hoog risico waar we een interventie geven waardoor de situatie veiliger wordt.	5.06
351	En al is er maar één overlijden dat je al voorkomt door dit jarenlang voor te schrijven dan heb je het er meer dan uit.	3.8
353	Er zijn echt ouders die gaan waken bij hun kind om te weten of er nachtelijke aanvallen zijn.	90.3
354	En dat hou je misschien een paar nachten vol, maar niet heel lang.	3.52
355	Dus dat heeft ook consequentie voor, behalve voor het kind zelf maar ook voor het gezin, want je ziet dat ouders stoppen met werken of hun andere dagelijkse bezigheden niet kunnen doen.	27.66
356	Dus dit soort aanvallen, zeker bij die moeilijk behandelbare epilepsie, hebben echt veel impact.	36.5
357	En de Nightwatch kan het normale leven weer teruggeven.	80.63
358	Of-ie nu wel of niet vergoed wordt, voor Niene en haar moeder is het apparaatje van levensbelang.	4.61
359	Als Niene niet op tijd een noodmedicatie krijgt, dan kan ze in die aanval blijven hangen.	17.48
360	Dus als hij daar niet uitkomt, dan krijg je op een gegeven moment natuurlijk gewoon ademstilstand.	17.81
363	Het apparaat, dat in Nederland is ontwikkeld en onderzocht, wordt ook in andere landen gebruikt.	9.11
366	Over de gecancelde vluchten naar het Midden-Oosten, waaronder van KLM is op dit moment nog niet meer bekend.	52.77
367	Wellicht straks wel in het late NOS Journaal op NPO 1.	4.22