Eva 🇳🇱

_id	69544459f8cc25f3361d7915
url	https://npo.nl/start/serie/eva/seizoen-2/eva-dijkgraaf-het-college-van-2025/afspelen
datetime	2025-12-30 21:45:00
description	Eva Jinek en Robbert Dijkgraaf bespreken de belangrijkste wetenschappelijke hoogtepunten en de meest opvallende doorbraken van het afgelopen jaar.

 

Statements

idx	statement	score
0	888 Robbert, afgelopen zomer was je in Londen en daar vond je dit briefje.	8.01
1	Je was bij de Royal Society: De oudste wetenschappelijke academie die nog actief is.	6.21
9	Die zei: Die wetenschappers wegen het gewicht van lucht.	78.83
14	En een van die personen die die luchtdrukmetingen deed, was Robert Boyle.	10.44
16	Wat zou die wetenschap ons kunnen brengen de komende jaren, eeuwen?	8.03
17	En hij heeft een verlanglijstje gemaakt van 24 onderwerpen.	6.63
18	En het mooie is dat alles wat op zijn verlanglijstje staat nu is gerealiseerd.	3.92
22	We hebben vliegtuigen, helikopters, drones, raketten.	25.99
23	Maar het is een lange weg geweest om daar te kunnen komen.	3.78
24	Wat ik ook wel mooi vind hier: het genezen van wonden op afstand.	11.14
26	Ja, niet genezen van wonden, maar direct op afstand.	42.79
30	Een arts in Florida heeft een ingewikkelde operatie in Afrika gedaan.	80.58
36	Dat is wat al die alchemisten altijd in de middeleeuwen wilden.	9.2
39	Het is een kernreactie, dus je moet wel eerst een kerncentrale bouwen.	4.86
41	Deze vind ik ook Deze vind ik ook heel mooi: the recovery of youth.	3.78
43	En dan zegt hij er ook al bij: Te beginnen met de kleur van je tanden en je haar.	3.61
45	En we hebben de fantastische transformatie van Kris Jenner meegemaakt.	3.99
47	Dus alles is gerealiseerd tot en met hier onderaan: 'A perpetual light.'	3.56
52	Obesitasdeskundigen staan versteld van de resultaten.	78.41
53	De nieuwste afslankinjecties kunnen tot wel 20% Meer, groter en beter blijft het devies bij al die bedrijven.	24.73
55	Inzet van kunstmatige intelligentie kan tot een aanzienlijke daling van de CO2-uitstoot leiden.	91.03
62	En dat is geschreven op een cruciaal moment in de geschiedenis.	3.82
65	Ja, ik denk dat we ook weer op zo'n kantelpunt staan.	3.68
69	Op dit moment zijn we in staat om alles in de natuur te manipuleren.	4.74
73	Dus dit is het moment dat die technologie langszij komt.	4.0
75	Ik denk dat ze over een paar honderd jaar zeggen: 'Goh, in 2025, daar gebeurde het allemaal.	5.12
78	Het is niet iets wat van de ene dag op de andere gebeurt maar hoe komt het dat het op dit moment gebeurt?	5.19
79	Ja, jarenlang hebben we heel veel meer computerrekenkracht ontwikkeld.	18.81
81	Daardoor zijn mens en machine meer op elkaar gaan lijken.	13.32
82	Dingen die makkelijk waren voor de computer zoals grote getallen vermenigvuldigen waren moeilijk voor ons.	6.51
83	En 'n gesprek voeren zoals wij doen, was juist moeilijk voor de computer.	4.73
85	Mens en machine lijken op elkaar en gaan ook zo'n beetje dezelfde dingen doen.	6.67
86	Zijn we zo ver dat je kan zeggen dat de machine alles kan wat ons menselijk brein kan?	13.21
88	Het is goed om na te denken over wat we doen met ons brein.	6.7
90	We hebben zo'n 100 miljard zenuwcellen hier zitten.	84.84
95	En er zijn zo'n honderd tot duizend biljoen dat is een miljoen keer miljoen, verbindingen.	11.26
96	En steeds als we iets meemaken, als we iets leren als we een gesprek voeren, gaan er stroompjes lopen door het brein.	38.31
102	AI is eigenlijk een poging om ons brein na te bouwen in de computer.	53.51
103	Dus die neurale netwerken hebben ongeveer ook zoveel verbindingen.	14.76
104	Misschien niet honderdduizend biljoen, maar tien biljoen.	7.75
106	En wat ze gedaan hebben de afgelopen jaren We hebben echt alles op het internet gegooid.	7.25
107	Dus er is een gigantische hoeveelheid materiaal om te leren.	4.87
108	Op een gegeven moment gingen ze Google gratis boeken scannen.	11.81
110	Die zei: 'Dat doen we zodat machines dat kunnen leren.'	6.61
111	Denk aan al de filmpjes op YouTube, tientallen miljarden.	15.36
112	Ondertiteld, zodat computers kunnen lezen wat daar gebeurt.	4.93
113	Als jij of ik dat allemaal zouden moeten lezen kost dat ons zo'n honderdduizend jaar.	3.76
115	Dus we hebben continu dat krachtvoer voor die machines gemaakt.	7.02
123	Jij gaat ons zo meteen uitleggen hoe AI precies werkt.	5.22
124	Maar we hebben op straat gevraagd of anderen dat ook weten.	5.5
135	Met computerchips en een heleboel data proberen ze te voorspellen hoe mensen zouden reageren.	37.72
139	Stel niet te slimme vragen, want dan is-ie het antwoord kwijt.	3.93
144	Ik wil het proberen uit te leggen aan de hand van plaatjes.	3.56
145	Want AI kan dingen herkennen, begrijpen maar kan ook dingen maken.	25.96
148	Je neemt een kinderboek en zegt: Dit is een kat, dit een hond, dat een huis.	7.45
152	We hebben van al die afbeeldingen die op het internet staan, verteld wat erop staat.	6.91
154	Dus het invoeren van die foto en erbij zeggen: Dit is een kat.	4.0
159	En daar hebben we ook allemaal onbewust aan meegedaan.	3.95
167	Want eigenlijk heb je dan onbewust ook plaatjes zitten labelen.	6.52
169	Dus daarmee is uiteindelijk AI in staat om van die afbeeldingen te beschrijven wat er allemaal precies op staat.	8.7
170	Maar de grote vraag is dan altijd: Hoe kan je dan iets maken wat je nog nooit eerder hebt gezien?	4.99
172	Maar iets vanuit het niets maken is eigenlijk de volgende stap.	4.48
189	Eigenlijk doet-ie hetzelfde wat onze verbeelding doet.	5.1
191	De eerste stap is heel slim: Je neemt een foto van een kat.	24.24
194	Maar we vertellen wel dat dat een kat is die op de vensterbank zit.	15.42
195	En dan zeggen we aan AI: Probeer deze foto scherp te maken.	4.01
197	Hij moet eigenlijk iets doen wat niet kan: deze foto scherp maken.	4.94
202	Ik zie niet hoeveel pootjes er zijn, maar het zijn er veel te veel.	3.61
204	En steeds als het goed is, krijgt hij een beloning.	4.46
209	En zo leert hij een vage foto in te vullen met realistische details.	3.87
211	Je biedt een heel vage foto aan en zegt: 'Hier zit een kat in een auto.'	12.35
213	En hij maakt natuurlijk iets wat hij nog nooit eerder heeft gezien.	3.69
214	En iedere keer is dat precies zoals jij net in je hoofd deed.	4.09
216	En stel dat dit vijf katten op jouw beroemde avocadotafel zijn die nu even weg is.	4.5
217	En wat we ook gedaan hebben met weer een andere vage foto: Dit is een kat die oud en nieuw viert.	7.3
226	We hebben ook ons brein geoefend met dingen die we herkennen.	16.07
227	En dan weten we uit het niets Als je droomt, zie je ook dingen die je nooit eerder hebt gezien.	3.55
228	Maar eigenlijk doet AI dat op precies dezelfde manier.	13.77
229	Maar wat is dan nog het verschil tussen ons en een computer?	15.01
231	Die computer komt langszij kan een aantal dingen beter, andere dingen minder goed.	8.78
233	Je hoort ook dat hoe vaker je het gebruikt hoe minder slim je zelf wordt als mens.	13.93
238	En voor de weg zoeken gebruik je Google Maps of andere navigatieapparatuur.	8.57
239	En nu is het zo dat je eigenlijk denken aan het uitbesteden bent.	4.07
240	Onderzoekers in Cambridge hebben wel laten zien dat mensen die schrijven met ChatGPT hun brein minder goed stimuleren.	90.08
241	Dus we verliezen onze kracht, en niet in iets heel specifieks.	6.41
246	Geeft-ie nou extra versnelling of remmen wij af en laten we hem voorbijkomen?	5.35
248	Dat je dat niet daarvoor gaat gebruiken om zelf scherp te blijven?	6.69
249	Het is belangrijk dat we blijven nadenken want dat is wel wat we zijn.	4.4
252	En nu moeten we erop letten om onze denkkracht niet te verwaarlozen.	4.26
253	Als we praten over de avontuurlijke dingen die AI kan is er altijd de kanttekening dat het zo veel energie vreet.	5.32
254	Ik bedankte ChatGPT altijd om het te leren 'n beleefd ding te zijn.	3.61
256	Het is heel mooi dat we eigenlijk een soort brein hebben nagebouwd.	6.23
257	Maar als je kijkt hoe groot die kunstmatige breinen zijn De volgende generatie bestaat uit wel zo'n honderdduizend chips.	6.81
259	Daar lees je over of je ze wel of niet mag exporteren.	8.94
260	Die chips zijn trouwens ontwikkeld vooral door videogames.	24.51
261	Dus dank aan alle tieners die eindeloos hebben zitten xboxen want daardoor hebben we die belangrijke chips.	8.0
262	En in één zo'n chip zitten wel zo'n 200 miljard schakelingen.	56.75
263	Dus we hebben dat brein nagebouwd, maar het is gigantisch groot.	37.93
264	Het energiegebruik van één centrum is als van een stad van miljoenen inwoners.	76.16
265	Je hebt dus een kerncentrale nodig om dat kunstmatige brein te voeden.	20.63
266	En ons brein doet het zo'n beetje op een banaan op een dag.	7.48
272	En de totale hoeveelheid elektriciteit die AI nu gebruikt: een orde van grootte van wat Duitsland gebruikt.	21.35
273	Maar het stijgt exponentieel en ik maak me daar enorme zorgen over.	4.61
277	En dan hebben we het niet over 't water dat nodig is om te koelen.	4.41
279	Het enige wat je misschien hoop kan bieden is dat het dus ook op die banaan kan. En in ons hoofd.	4.65
280	Dus uiteindelijk moet het veel goedkoper en sneller kunnen.	4.31
284	Dus er zijn heel veel prikkels om het minder te maken.	3.84
285	Maar als je een interessante rekensom vraagt aan AI een moeilijke som die bijvoorbeeld voor competities wordt gebruikt dan kost dat algauw een paar honderdduizend dollar.	8.6
286	Het is, denk ik, met gemengde gevoelens dat mensen hiernaar kijken.	3.75
288	Wat een wonder dat we dit bij leven mogen meemaken.	4.9
289	Aan de andere kant hoor je ook over mensen die hun baan gaan verliezen door AI.	33.8
291	Als je naar jouzelf kijkt, hoe voel jij je daarover?	15.27
294	Je voelt die versnelling, alsof je in een roetsjbaan zit maar je bent ook bang waar je precies naartoe gaat.	49.39
295	Daarom is het zo belangrijk dat we nadenken over wat we met deze technologie willen.	4.41
296	Maar ik kan me voorstellen dat ze in de 17e eeuw ook hebben moeten gevoeld: Wauw, wat gaat die wetenschap ons brengen?	6.55
299	De invloed van AI zal waarschijnlijk nergens groter zijn dan in de gezondheidszorg.	14.79
301	In ons ziekenhuis wordt al volop gewerkt met artificiële intelligentie.	25.11
302	Op de afdeling radiologie werken specialisten dagelijks samen met AI-systemen.	10.76
303	En voor sommige onderzoeken doet AI plus een radioloog het net iets beter dan twee radiologen.	34.66
306	Ja, een goed voorbeeld, want ik zou dat zo snel niet gezien hebben.	4.33
308	AI is in ieder geval getraind op een heel grote dataset.	55.96
309	Veel meer dan ik misschien ooit tot nu toe in mijn carrière heb gezien.	3.44
310	Dan heeft AI dus veel meer ervaring, zouden we kunnen stellen dan de radioloog die die beelden dan beoordeelt.	20.14
312	En daarbij zien we aan de linkerkant subtiel een aantal witte plekjes.	3.99
314	En AI kan ons helpen door daar ook weer een rondje omheen te zetten.	5.35
317	Dan denken we: Ja, inderdaad, het is een hersenbloeding.	8.24
320	En denk aan het bevolkingsonderzoek op borstkanker waar een miljoen vrouwen per jaar aan meedoen.	68.95
321	Het overgrote deel van die scans is normaal, zonder afwijkingen.	48.3
322	Maar al die scans moeten heel precies bekeken worden.	4.09
324	Als de computer dat kan doen, schieten we daar enorm mee op.	5.25
329	Ja, heel vaak ziet zo'n arts het maar één keer of geen keer.	11.33
330	Met AI kan je alles wat alle artsen in de hele wereld hebben gezien en gaan zien, in één dataset doen.	11.86
334	Nee, als we het hebben over de positieve toepassingen van AI dan zou ik de wetenschap met stip op nummer één zou plaatsen.	12.07
335	Is AI inmiddels zo slim dat het ook zelf een medicijn kan ontwikkelen?	66.79
337	Dat je een pandemie van die schaal niet meer gaan meemaken.	5.78
339	Dus als je kijkt naar 't ontwikkelen van medicijnen: Dat is heel erg inefficiënt.	13.44
340	Meer dan 90% van alles wat men probeert, eindigt in een mislukking.	71.34
341	Maar een paar procent van alle pogingen haalt de eindstreep.	5.95
343	Want al die andere die mislukt zijn moet je ook financieren.	5.11
344	Je moet het ontwerpen en uitoefenen in dieren, in mensen.	4.68
349	Ja, ik denk dat daar echt de belangrijkste toepassing zit.	4.51
353	Daar zitten heel veel verschillende moleculen en heel ingewikkelde apparaten die met elkaar jouw lichaam draaiend houden.	20.4
354	En een medicijn is eigenlijk een soort sleutel die heel precies op een bepaald slot past.	15.13
357	En dan zoek je eigenlijk naar We kunnen daar niet in kijken, maar wel mooie afbeeldingen maken.	4.05
360	En het is alsof je de sleutel wilt vinden, maar je kunt het niet zien.	5.81
363	Maar AI gaat voorspellen wat de vorm van het slot is en ook dan de vorm van de sleutel.	6.24
364	En die kan dus iets maken wat er precies in past en wat dat mechanisme weer van het slot haalt.	4.46
365	Dus dat is een enorme efficiëntieslag, zou je zeggen.	4.23
366	Ja, vijf jaar geleden is er een algoritme ontwikkeld.	12.15
368	Dat bestudeert het vouwen van eiwitten tot deze mooie sculpturen.	5.17
370	Wel een miljoen wetenschappers hebben er gebruik van gemaakt.	13.15
372	En vorig jaar hebben de twee ontdekkers van dat algoritme de Nobelprijs voor de scheikunde daarvoor gekregen.	37.9
373	Maar ik voel eigenlijk dat AI die Nobelprijs heeft verdiend.	8.19
374	De eerste keer dat een machine op het hoogste podium in Stockholm stond.	5.47
377	En als het dit allemaal kan, wat is dan de eerste ziekte waarvoor een oplossing binnen afzienbare tijd zou kunnen komen?	9.46
378	Nou, dit is een generiek, heel algemeen stuk gereedschap dat de ontwikkeling van medicijnen zo'n twee keer zo snel heeft doen gaan.	7.49
379	Maar vooral ziekten waar iets mis is met een eiwit.	27.56
380	Denk aan bepaalde vormen van hersenziekten als alzheimer en parkinson.	39.98
382	En wat ik ook heel mooi vind: Er zijn veel tropische ziekten waar niemand probeert een medicijn voor te vinden.	20.5
383	Farmaceutische bedrijven zeggen: 'We kunnen 't ons niet veroorloven.	14.67
386	Maar nou kan eigenlijk iedereen in zijn computer proberen zo'n medicijn te ontwikkelen.	13.98
388	En als voor die ziektes een oplossing komt heeft dat zulke verstrekkende gevolgen voor de hele wereld.	6.53
389	Ja, het is wel frustrerend dat we steeds meer over dat menselijk lichaam weten maar nog steeds niet al deze ziekten kunnen uitbannen.	16.44
390	En iedereen die iemand kent die ziek is of die zelf ziek is wil dat het zo snel mogelijk gebeurt.	12.63
391	Dus één ding wat AI gaat doen, is dat het het tempo gaat versnellen.	4.39
392	Sommige mensen denken misschien wel tien keer zo snel.	5.23
393	Dus dat we de komende tien jaar een eeuw verder zijn.	4.27
399	We hebben beelden van een laboratorium in het UMC Utrecht.	24.3
405	En dan gaat hij het eigenlijk ook zelf onderzoeken.	4.61
414	Want waarom niet honderd of duizend van dit soort laboratoria?	6.33
420	Bijna een soort robotwetenschappers die straks onderdeel worden van de wetenschap.	10.12
421	Die niet stoppen en net zo lang doorgaan met proberen totdat ze tot een uitkomst komen.	4.6
422	Een ideale assistent, maar dan wel heel slimme assistenten die ook zelf dingen uitvinden.	4.02
423	Maar als je dat uitdenkt, hebben we het dan over 200 jaar oud worden?	7.42
424	Of over het stoppen van alle ziektes die ons leven beëindigen?	14.51
426	Dat weet ik niet maar in de wetenschap ben je optimistisch dat je dingen kan oplossen, maar het is ook superfrustrerend.	4.64
427	Want iedereen weet ook hoe langzaam en hoe moeilijk het gaat.	4.84
428	Dus het feit dat er nu instrumenten zijn die ons gaan helpen is wel echt een heel belangrijke bron van optimisme.	4.83
429	Ik kan me ook wel voorstellen dat de ongelijkheid die er is in de gezondheidszorg, bijvoorbeeld tussen mannen en vrouwen ook opgeheven kan worden met AI.	9.69
431	Tussen mannen en vrouwen, maar ook Als we kijken in de wereld: We denken dat er één ziekte is.	8.71
432	Maar we hebben geleerd, ook gedurende corona dat dat heel anders bij andere mensen uitpakt.	17.09
433	Mannen, vrouwen, maar ook afhankelijk van je etnische achtergrond, jong en oud, waar je op de wereld leeft.	13.63
435	En als je zeldzame ziektes hebt Die komen maar weinig voor.	5.04
436	En de enige manier om die data te vergaren is daar de hele wereld bij te betrekken.	4.09
437	Het is belangrijk, als we dit gaan doen dat we niet alleen de kennis van rijke landen tot ons nemen, maar dat we ook zorgen dat de rest van de wereld mee mag doen aan deze revolutie.	4.75
439	Dat kan. Dat kan. Als we het op de juiste manier inzetten.	5.04
440	Iedereen wil de kracht van AI harnassen, zou je denken.	5.67
441	Ik lees en hoor niet anders, en iedereen met mij dat China ons al lang voorbij is gestreefd.	4.46
442	Dat wij in Europa bijna niet meer meedoen in deze wedstrijd.	4.86
444	Ja, ik denk dat het ook Ja, ik denk dat het ook wel echt weer een vraag is van 2025.	4.5
446	Als je kijkt naar de productie van wetenschap zowel in het aantal artikelen als de kwaliteit dan zie je dat China nu op nummer 1 staat.	12.39
447	Ze bouwen daar hele wetenschapssteden en ze omarmen deze technologie 100%.	66.65
448	Dus niet alleen AI, maar kwantum, biotechnologie, robots.	12.81
449	Er was laatst een lijstje van de 64 sleuteltechnologieën.	14.04
451	En toen bleek dat van die 64 China leidend was in 57 de VS in zeven en Europa in nul.	67.6
455	En niet alleen maar omdat je wilt winnen maar het maakt ook wel uit hoe je deze technologie gaat toepassen.	5.14
456	In de Verenigde Staten gaat het over de markt over bedrijven die maximale vrijheid moeten.	11.6
458	In China is het veel meer de staat die dat aanstuurt.	17.17
460	Ik denk dat wij in Europa eerder denken in termen van onze burgers en onze rechten.	4.3
462	En het is belangrijk dat de technologie ontwikkeld wordt een beetje in lijn met onze eigen waarden.	4.14
463	En dat kan je alleen maar doen als je ook zelf aan zet bent.	4.41
467	Ja, dus ik denk dat dat ook wel een soort wake-upcall is voor Europa.	4.49
468	Wil je dan naar China gaan, als je hoort dat het daar gebeurt?	6.21
469	Dat is een haard van creativiteit en wetenschappelijk onderzoek.	3.92
471	Nou, niet dat, maar ik vind het wel belangrijk dat wetenschap iets is wat op allerlei plekken in de wereld wordt ingezet.	4.63
472	En er zijn bepaalde onderwerpen, zoals duurzame energie en het klimaatprobleem: Ook dat neemt China 100% serieus.	31.76
473	Je moet dus optimistisch zijn dat je het klimaatprobleem kan adresseren.	6.31
474	In Shanghai en Beijing is 70% van de auto's elektrisch en men zet daar massaal op in.	52.7
475	Oké, het is misschien niet ons land, maar je ziet wel dat het kan. En dat moet ons stimuleren.	5.13
476	Ik heb ook begrepen dat ze in China veel meer robots gebruiken dan hier.	29.99
477	Ze hebben zelfs fabrieken waar geen mens meer werkt.	13.05
478	Ja, ik vind dat het meest spooky wat ik heb gehoord, eigenlijk.	4.27
479	Zogeheten 'dark factories': Deze fabrieken hebben geen verwarming en hebben geen licht want er werken alleen maar robots.	16.48
485	Het enige moment Het enige moment dat de lamp aangaat is als het werk stopt en dat 'n mens gaat kijken hoe het met hen gaat.	4.09
486	Dus dit zijn geen AI-filmpjes, dit is gewoon de werkelijkheid daar.	4.34
487	En je ziet ook in China dat de rol van robots in het leven eigenlijk als heel vanzelfsprekend wordt gezien.	14.71
488	Er is een lange traditie dat technologie en het leven versmelten tot één.	6.54
489	Het is 'n soort blik in de toekomst, maar het is wel 2025.	3.69
490	Maar ik vind het net zo spooky als jij maar is dat 'n achterhaald gevoel?	5.51
491	Is het onnodig om daar zo'n negatief gevoel bij te hebben?	6.39
492	Ik denk dat het onoverkomelijk is dat robots een belangrijke rol in ons leven gaan spelen.	7.58
493	Niet alleen in de fabriek, maar ook gewoon in ons huiselijk leven.	4.16
494	En wat er vaak niet bij verteld wordt is dat het ook voor robots interessant is.	5.31
495	Als je AI wilt brengen naar het volgende niveau Ja, hoe leren wij?	6.84
497	Maar we leren eigenlijk door gewoon in de wereld rond te lopen.	10.96
500	Via onze zintuigen waarnemen wat het is om in de werkelijkheid te leven.	6.83
501	En dus is 't voor AI belangrijk om die robots te hebben.	23.39
502	Want die gaan de wereld in en leren de wereld kennen zoals wij 'm kennen.	4.22
503	En die hoeveelheid data die die robots gaan produceren is next level ten opzichte van alles wat wij tot nu toe op het internet hebben gezet.	12.41
504	Maar gaat een robot dan met zoveel zintuigen ook ruiken?	23.37
505	Ik weet het niet, maar sowieso kunnen robots heel veel meer.	30.53
509	Dat deze technologie en machines steeds meer gaan doen wat wij doen.	4.57
510	China is een broedplaats voor technologie omdat er ook voor gekozen is, willens en wetens.	8.62
511	Het pijnlijke of ironische is dat een oorlogsgebied dat ook is.	6.28
514	Het is heel pijnlijk dat de snelste innovatie nu plaatsvindt in Oekraïne.	44.56
515	Waar mensen drones ontwikkelen die na een week of twee alweer verouderd zijn.	79.2
516	En zoals je zegt, is oorlog ook een enorme versneller helaas, voor technologie.	8.41
518	We zagen in de Tweede Wereldoorlog de ontwikkeling van kernwapens.	68.2
520	Maar ook radar is toen ontwikkeld om vliegtuigen te kunnen volgen.	40.4
521	Het gebruik van penicilline is toen pas breed uitgerold.	52.69
522	En er zijn heel veel dingen die nu om ons heen zijn die de uitkomst zijn van die oorlogen.	3.84
523	En na de Tweede Wereldoorlog heeft men gedacht: Als het zo belangrijk is voor oorlog kan 't dan ook zo belangrijk zijn voor vrede?	11.09
524	En toen hebben we die explosie van de wetenschap gezien.	5.29
525	En nu zien we aan het front in Oekraïne die technologische ontwikkelingen waar we het hier over hebben.	9.01
528	En je ziet daar dat zo'n kleine drone een miljoenen kostende tank of een groot slagschip van de Russische marine uitschakelen.	23.6
529	Dus het is ook weer een soort gek toekomstbeeld dat op dit moment wel de werkelijkheid is in deze tijd.	4.45
530	Drones zullen iets zijn wat wij kunnen en zullen gaan gebruiken.	4.63
531	Tegelijkertijd heb je ook het gevoel alsof de hele manier waarop oorlog wordt gevoerd, anders is geworden.	4.33
534	Het is eigenlijk gewoon een soort blik in de toekomst: Jouw drones tegen mijn drones Ja.	4.15
535	die voor een groot gedeelte zelf beslissingen zullen gaan nemen.	4.4
539	Dan is er misschien nog wel een mens die ergens op de startknop drukt.	3.89
541	Wie gaat er nog in een straaljager zitten als je tegen zo'n leger autonome bots moet vechten?	14.71
544	Dus ook dat verandert radicaal en het verandert onder onze ogen.	4.86
545	Wie stapt er nog in een straaljager, dat klinkt als een positief iets.	4.36
546	Dat er geen menselijk leven betrokken meer is bij oorlogvoering.	28.64
548	Ik denk dat dat naïef is want het is nog steeds de bedoeling om pijn te doen.	4.08
549	Maar op het onmiddellijke front is nauwelijks meer plaats voor mensen.	5.04
552	Eigenlijk is dat slagveld 100% transparant geworden.	4.42
553	Het is een glazen huis, daar kan je je als mens niet meer in begeven.	4.7
554	En dat zijn ook belangrijke vragen: Hoe kijken we ertegenaan?	4.63
556	Bij de atoombom werden die vragen allemaal achteraf gesteld.	10.04
557	En het is belangrijk, zeker als die technologie zich week na week ontwikkelt, dat we die vragen ons nu stellen.	3.88
558	Tot nu toe hadden we het steeds over wat zich op onze aarde afspeelt.	4.16
559	Maar we gaan iets groter denken, we gaan de ruimte in.	4.1
561	Ik weet niet helemaal of het Ik weet niet helemaal of het jouw vriendinnen zijn, Robbert.	3.76
563	Misschien niet met deze crew maar wie zou niet de ruimte in willen?	5.16
567	Ehm Ehm Wat we hier zien met Katy Perry en degene die hierachter zat is iets wat in handen is van techmiljardairs.	3.89
569	Wat vind je ervan dat dit soort mensen erachter zit?	6.01
570	In zekere zin is het een tweede geboorte van het ruimtetijdperk.	9.18
571	Want eerst was het inderdaad NASA en de grote overheden.	21.82
573	Dat betekent dat we terug de ruimte in gaan maar het betekent ook weer dat het een nieuwe wapenwedloop is maar nu tussen bedrijven.	4.49
574	Ik denk dat het wel goed is om die technologie in de ruimte te brengen.	5.2
575	Want we willen ook heel veel meer weten over de aarde.	7.38
579	Dan maakt het niet zoveel uit wie erachter zit als die technologie maar ontwikkeld wordt.	4.74
580	De meeste technologie die we gebruiken zijn door bedrijven ontwikkeld, niet door de overheid.	65.35
583	En ook als je gaat kijken naar wat er voor de rest in het universum is: Er zijn veel vragen over te stellen.	3.98
584	We weten heel weinig van wat er allemaal in het heelal plaatsvindt.	6.15
585	En dat we nou weer deze versnelling hebben met nieuwe raketten en satellieten, die ons gaan leren over de kosmos Ja, dat vind ik wel heel erg spannend.	9.44
586	Zou je zeggen dat we vrijwel niets weten over wat daarbuiten is?	6.93
588	We weten waarschijnlijk niet eens wat we niet weten.	4.22
589	5% van alles in het heelal, dat kan je terugvinden in onze natuurkundeboekjes.	65.79
590	Dus we weten van 95%: Het is er wel, maar we hebben geen idee wat het is.	15.26
595	Volgend jaar komt er iets groots in Noordwijk, een nieuwe satelliet.	6.49
601	Dat is een centrum in Noordwijk waar de sondes van de Europese ruimtevaartorganisatie worden getest.	13.7
602	Wij mochten er filmen Wij mochten er filmen bij wijze van uitzondering.	5.5
607	En hij gaat op zoek naar eigenlijk een volgende versie van de aarde.	4.81
608	We hebben geleerd: Er zijn planeten die om de zon heen draaien.	73.49
609	Maar al die sterren, zo'n 100 miljard in onze Melkweg Rondom al die sterren draaien planeten.	49.73
611	Heel kleine, heel grote, allerlei soorten en maten.	4.0
612	Maar de vraag is: Zijn er planeten bij die lijken op onze aarde?	14.82
618	Een beetje een rotsachtige planeet die lijkt op wat wij hebben.	4.87
619	Want we denken dat daar toch de grootste kans is Als er ergens ander leven is in de kosmos dan is het waarschijnlijk op zo'n planeet die erg lijkt op onze aarde.	7.4
621	Die gaat 200.000 sterren volgen, een paar jaar lang.	8.72
622	En hij gaat kijken of er een moment is dat er even een klein planeetje voor die ster heen en weer gaat.	3.95
628	En wat is de kans, als er zo veel zijn dat er niet een andere aarde is?	7.97
629	Ja, ik denk dat dat een goede vraag is hoe je 'm stelt.	4.29
632	Nee, als je 100 miljard sterren hebt met allemaal planeten eromheen dan zit er toch wel eentje bij die een soort middenklasser is?	65.31
644	Dus ik verwacht dat als we die 200.000 sterren gaan bekijken er waarschijnlijk veel positieve resultaten uit komen.	3.96
645	En dan weten waar we moeten zoeken als we buitenaards leven zoeken.	5.18
648	PLATO gaat vaststellen dat er een planeet is die lijkt op onze aarde.	78.53
649	En dan zijn er andere telescopen die nog veel preciezer kijken naar zo'n planeet.	5.86
650	Als zo'n planeet voor de ster heen gaat dan schampt dat sterrenlicht eigenlijk langs de atmosfeer.	6.68
651	Door daar heel precies naar te kijken kan je op lange afstand vaststellen wat voor moleculen en materialen in die atmosfeer zitten.	8.7
653	En dan weet je: Dat kan heel goed door leven kan worden gemaakt.	4.44
656	Het is prikkelend om je voor te stellen dat er 'n andere wereld is waar misschien ook nog een Robbert Dijkgraaf rondloopt, je weet het niet.	5.31
657	Tegelijkertijd is die hele technologie Het voelt ook heel erg verwijderd van ons gewone leven.	4.93
658	Is er iets wat daar gebeurt dat terug zal slaan op dat wat wij dagelijks meemaken?	5.62
659	Ja, die vraag wordt me vaak gesteld: 'Ik snap dat je enthousiast bent, maar wat hebben wij eraan?'	4.68
663	Om dit te kunnen maken moet je dingen ontwikkelen die er nog niet zijn.	4.42
664	De ruimtevaart heeft ons eigenlijk de moderne computers gegeven.	38.51
665	Die kleine camera's die we nu in onze telefoon hebben zo'n klein bolletje, die maken fantastische foto's.	6.91
666	Dat is speciaal ontwikkeld om mee te sturen met satellieten want hoe lichter, hoe beter.	17.72
669	Het moet wel Het moet wel schoon zijn in zo'n raket.	4.56
674	Of wat ik ook mooi vind: Die mooie, verende zolen die in sportschoenen zitten zijn eigenlijk de eerste keer ontwikkeld voor die astronauten.	12.05
675	Dus als je iets heel moeilijks doet, iets wat bijna onmogelijk is moet je nieuw materiaal, nieuwe technologie ontwikkelen.	4.97
676	En daar hebben wij allemaal ons voordeel mee gedaan.	4.06
677	En als jij fantaseert over die andere planeet met 'n andere vorm van leven daar, hoe ziet dat er in jouw hoofd uit?	5.1
678	Ja, dat is een vraag die we ons allemaal kunnen stellen.	4.34
685	Maar na een paar miljard jaar zitten we er nu zo bij.	9.38
688	En die planeten zullen op ons lijken maar zullen toch weer iets verschillender zijn.	4.28
689	Bij meer zwaartekracht kan je niet zo hoog groeien.	79.38
690	Is het minder, dan kan je een beetje rondfladderen.	3.91
691	Er is een serie gemaakt, Alien Worlds waar ze met de kennis van de wetenschap hebben geprobeerd de fantasie te prikkelen.	15.55
692	En beelden gecreëerd: Hoe zou buitenaards leven op zo'n aarde 2.0 eruit kunnen zien?	5.3
693	Robbert, we zijn weer terug op de plek waar we begonnen.	3.51
695	Met al die voorspellingen over de wetenschap die allemaal zijn uitgekomen.	5.31
696	En dit is het moment, denk ik, voor jóúw briefje van Boyle.	3.56
697	Wat verwacht jij dat de wetenschap ons de komende tijd gaat brengen?	5.35
698	Wat ik vooral leer van dat briefje, is dat je groot moet denken.	3.89
700	Voor mij zou nummer één zijn dat we alle ziekten de wereld uit helpen.	6.4
702	Dat we dat mechanisme van ons lichaam leren begrijpen.	9.53
703	En dat we al die sloten die daar zitten, kunnen ontsluiten.	3.96
704	Ik denk ook dat het mooi zou zijn als ieder mens kan opgroeien met het beste onderwijs en de beste begeleiding.	5.36
710	En wij communiceren zeker met machines op een ingewikkelde manier.	3.52
711	Kan ons brein met zo'n kunstmatig brein rechtstreeks spreken?	41.69
712	Kunnen wij misschien wel onze breinen rechtstreeks spreken?	5.42
714	In jouw brein wil ik kijken, maar jij in die van mij kijken?	4.98
717	Maar misschien is de grootste vraag als je gelooft in de kracht van wetenschap en technologie en dat je armoede kan uitbannen en ziekte: Kan dat ook in harmonie met de natuur?	9.39
718	Kunnen we ervoor zorgen dat ook die aarde gezond is?	42.66
719	Dat de klimaatproblemen geadresseerd worden, de vervuiling.	11.66
721	En dan over andere aarden sprekend: Ik denk dat tegen die tijd PLATO of een andere satelliet vast een aarde 2.0 heeft gevonden.	12.41
726	Dus ik hoop dat we daar iets naartoe kunnen sturen.	4.08
728	Maar ja, we willen toch ook de rest van het universum leren kennen?	5.6
730	En als ik jou zo hoor en ook denk aan dit briefje, dan krijg ik bijna zelf zin om zo'n briefje te schrijven.	3.94
734	Ik voel altijd dat ieder mens geboren is met twee superkrachten.	6.2
735	De eerste is onze verbeelding: Iets zien wat er nog niet is.	3.5